غلبت شهوته فهو شرّ من البهائم »
. ( 26 ) چون معنى ملك را دانستى ، اكنون بدانكه ملائكه طبقات دارند . بعضى در عالم علوىاند ، و بعضى در عالم سفلىاند . آنچه در عالم علوىاند مراتب دارند . هريك را مقام معلوم است . و آنچه در عالم سفلىاند ، هم مراتب دارند ، هريك را مقام معلوم است . 325 علم و عمل جملهء ملائكه معلوم است . علم ايشان زياده و كم نمىشود ، و عمل ايشان ديگر نمىشود : و
« ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ »
. هريك از مقام معلوم خود نمىتوانند گذشت ، و هر يك به كار خود مشغولاند :
« لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ »
. و ملائكهء عالم علوى بعضى كرّوبى و بعضى روحانىاند . و اين كرّوبيان و روحانيان وقتها به فرمان خدا از آسمان به زمين آيند ، و كارها كنند ، و وقتها مصوّر شوند ، و با بعضى از آدميان سخن گويند . و گويند كه ما ملائكه و رسول خداييم و به كارى آمدهايم ، چنانكه در قرآن از قصّه مريم و از قصّهء ابراهيم خبر مىدهد ؛ و در قرآن و احاديث ذكر اين معنى بسيار است . و وقت باشد كه مصوّر نشوند ، و بر آدمى ظاهر نشوند ، امّا با آدمى به آواز بلند سخن گويند ، و كارى فرمايند ، و از حالى خبر دهند . و اين آواز را آواز هاتف گويند . و وقت باشد كه به آواز بلند سخن نگويند ، به دل آدميان القا كنند .
( 27 ) چون اين مقدمات معلوم كردى ، اكنون بدانكه هروقت كه ملائكهء سماوى سخنى به دل آدميان القا كنند ، آن القا اگر در بيدارى باشد ، نامش الهام است ؛ و اگر در خواب باشد ، نامش خواب راست است . و هروقت كه ملائكهء سماوى از آسمان به زمين آيند و مصوّر شوند ، و بر انبيا ظاهر شوند ، و سخن خداى به انبيا رسانند ، نامش وحى است و بعضى انبيا را هميشه وحى در خواب بوده است ، و پيغمبر ما را در اوّل شش ماه وحى در خواب بوده است . و ازين جهت فرمود كه خواب راست يك جزو است از چهل و شش جزو از نبوت . و مردم آنچه در بيدارى ببينند يا شنوند ، يا وقتى ديده باشند يا شنوده بوند ، و آن را در خواب بينند ، آن خواب را اعتبارى نيست ، و آن خواب را تعبير نيست .
فصل نهم در بيان نصيحت
( 28 ) اى درويش ! حيات را به غنيمت دار ، و صحت را به غنيمت دار ، و جوانى به