فرعون و عمل خبيث او برهان ، و مرا از اين قوم كافران و بيدادكاران برهان .
خداى تعالى با اين [ آيت ] ( 1 ) بيان كرد كه : عمل كسى كسى را سود ندارد و زيان ندارد ، و خداى تعالى كس را بر فعل ديگرى ثواب و عقاب ندهد ، كه ايمان نوح و لوط زنان ايشان را سود نداشت و نه كفر ايشان شوهران را زيان داشت ، و همچنين ايمان زن فرعون ، فرعون را سود نداشت ، و كفر فرعون آسيه را زيان نداشت ( 2 ) .
* ( وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي ) * ، و مريم دختر عمران . در نصب او دو وجه است ( 3 ) . يكى آن كه معطوف است على قوله : * ( امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ ) * و مريم ، و عامل در او * ( ضَرَبَ اللَّه مَثَلًا ) * ، است . و وجهى ديگر آن كه به فعل مقدّر منصوب است و التّقدير : و اذكر ( 4 ) مريم بنت عمران ، ياد كن مريم دختر عمران را . * ( أَحْصَنَتْ فَرْجَها ) * ، كه ( 5 ) اندام خود ( 6 ) از فساد و زنا نگاه داشت ما باد در او دميديم . و الفرج الشّقّ و منه الفرجة و الفرج و الانفراج ( 7 ) ، و اين كنايت است از اندام مرد و زن و اين كنايت ( 8 ) است نيكو ، [ و ] ( 9 ) نام زشت او كه فحش باشد « حرّ » است ، از آن جا [ ست ] ( 10 ) كه [ در دشنام ] ( 11 ) گويند : في حرّ امه ، اين جواب طعن ملحدان ( 12 ) است كه گفتند : چون ( 13 ) روا باشد كه خداى تعالى در قرآن لفظى چنين گويد ؟ و مثل آن لفظ فحش باشد [ و زشتى ] ( 14 ) . * ( فَنَفَخْنا فِيه مِنْ رُوحِنا ) * ، در او دميديم از روح
هامش
( 14 - 11 - 10 - 9 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . آد ، گا : نكرد .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : گفتند .
( 4 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : اذكر .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : او .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها را .
( 7 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : الافراج ، با توجّه به منابع معتبر خبرى تصحيح شد .
( 8 ) . آد ، كا : كنايتى است .
( 12 ) . اساس : مجلَّدان ، چاپ شعرانى ( 11 / 204 ) : مخالفان ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها آورده شد .
( 13 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : چگونه .