قد جبر الدّين الإله فجبر ( 1 )
و لفظ « جبر » ( 2 ) لازم است و هم متعدّى ، و منه ( 3 ) دلع لسانه فدلع ، و فغر فاه و فغر فوه ، و شحا ( 4 ) فاه و شحا ( 5 ) فوه و عمرت الدّار فعمرت . سدّي گفت : يعنى جبر كند بندگان را اگر خواهد ، و كس او را عاجز نتواند كردن . و گفتند :
معنى جبّار آن است كه دستها به دو نرسد ، من قول العرب : نخلة جبّارة ، أى طويلة لا تنالها الأيدي ، قال الشّاعر :
بواسق جبّار أثيث فروعه
و عالين قنوانا من البسر أحمرا
* ( الْمُتَكَبِّرُ ) * ، بزرگوار است و متعالي از همه قبايح ، و اصل كبرياء ، امتناع باشد از انقياد ، قال حميد بن ثور :
عفت مثل ما يعفوا الفصيل فأصبحت
بها كبرياء الصّعب و هى ركوب ( 6 )
* ( سُبْحانَ اللَّه عَمَّا يُشْرِكُونَ ) * ، منزّه است او از آنچه ايشان به او شرك مىآرند و انباز مىگيرند با او .
* ( هُوَ اللَّه الْخالِقُ الْبارِئُ ) * ، او آن خداست كه آفريدگار است و در وجود آرندهء معدومات است ، [ مقدّر ] ( 7 ) به تقدير حكمت . ( بارئ ) ، مبتدى به خلق بى مثال سابق .
* ( الْمُصَوِّرُ ) * ، نگارندهء صورتهاست ، و گفتند : مميزّ ميان صورتها به اختلاف تركيب و تأليف . * ( لَه الأَسْماءُ الْحُسْنى ) * ، او راست نامهاى نيكوتر . * ( يُسَبِّحُ لَه ما فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ، تسبيح مىكند ( 8 ) او را هر چه در آسمان و زمين است به دلالت بر خالقى و آفريدگارى منزّه پاكيزه از عيبها . * ( وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ) * ، و او خداى قاهر و غالب
هامش
( 1 ) . آد ، كا ، گا : انجبر .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها هم .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : و مثله .
( 5 - 4 ) . آد ، گا : شجا .
( 6 ) . اساس : و من ركوب ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد ، تفسير قرطبى ( 18 / 47 ) : و هى ذلول .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . گا : مىكنند .