اللَّبس ، اى ، على ظهر الأرض . و مثله ما ترك عليها ، اى ، على الأرض . * ( وَلكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ) * ، و لكن تأخير مىكند ايشان را تا به وقتى نام زده ( 1 ) .
عبد اللَّه عمر روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه او گفت : چون خداى تعالى عذابى به قومى فرستد آنان را كه در ميان ايشان باشند عذاب كند ، آنگه روز قيامت هر يكى را على حسب عمله - بر انگيزد . و معنى خبر آن است ( 2 ) كه آن عذاب مستحقّان را عقوبت بود و نا مستحقّان را امتحان و ايشان را بر خداى تعالى اعواض ( 3 ) باشد .
و قتاده گفت : در اين آيت كه : خداى تعالى آنچه در اين آيت گفت با قو [ م نو ] ح ( 4 ) كرد تا همه جانوران هلاك شدند ( 5 ) الَّا آنان كه در كشتى بودند . عبد اللَّه مسعود گفت :
بيم آن است كه جعل را در سوراخش عذاب كند به گناه بنى آدم . و انس گفت :
ضب در سوراخ خود به گرسنگى مىميرد از گناه بنى آدم . ابن كثير گفت : مردى امر معروف مىكرد بر كسى ، مردى بگذشت ، او را گفت : رها كن كه ظلم جز ظالم را زيان ندارد ، ابو هريره بشنيد ، گفت : دروغ مىگويى . به خدايى كه جان من به امر اوست كه مرغ در آشيانهء ( 6 ) خود به گرسنگى بميرد از ظلم بنى آدم . ابو حمزة الثّمالى گفت : معنى آن است كه خداى تعالى به شومى گناه آدمى باران آسمان ( 7 ) باز گيرد تا همه جانوران هلاك شوند .
* ( فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ ) * ، چون وقت مرگشان در آيد ، خداى تعالى به بندگانش عالم است و بينا كه كيست كه عذاب او بر وجه عقوبت بود به استحقاق و كيست كه عذاب [ 48 - ر ] او بر وجه امتحان بود تا عوض دهد او را بر حسب آنچه به او رسيده باشد از آلام ( 8 ) .
هامش
( 1 ) - دا : نام زد .
( 2 ) - دا : بدان است .
( 3 ) - آج ، لب : اعراض .
( 4 ) - با توجّه به دا ، آج ، لب ، تصحيح شد .
( 5 ) - دا : شوند .
( 6 ) - دا ، آج ، لب : در آشيانه .
( 7 ) - دا ، آج ، لب : از آسمان .
( 8 ) - دا ، افزوده : و اللَّه الموفّق .