كافر شدند و تكذيب كردند او را ، خداى تعالى به تقريع ايشان اين آيت فرستاد : * ( وَأَقْسَمُوا بِاللَّه جَهْدَ أَيْمانِهِمْ ) * ، گفت : سوگند خوردند غايت سوگند ( 1 ) كه اگر پيغامبرى به ايشان آيد ره يافتهتر باشند از هر يكى از جهودان و ترسايان . * ( فَلَمَّا جاءَهُمْ ) * ، چون به ايشان آمد پيغامبرى ، و آن محمّد بود - صلَّى الله عليه ( 2 ) - [ 47 - ر ] ، * ( ما زادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً ) * ، نيفزود ايشان را الَّا نفرت و رميدن و قبول نا كردن . و معنى آن كه : نيفزودند ايشان عند بعثه ( 3 ) و دعوت او الَّا نفور ( 4 ) ، چنان كه در نزول سورت بيان كرديم فى قوله : إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ ( 5 ) - الآيات .
* ( اسْتِكْباراً فِي الأَرْضِ ) * ، نصب او بر مفعول له است ، و گفتند بر مصدرى محذوف الفعل ، يعنى ، استكبروا استكبارا . و قول اوّل روشنتر است و بهتر براى تكبّر و تعظيم در زمين . * ( وَمَكْرَ السَّيِّئِ ) * ، و براى مكر بد ، يعنى براى فعل قبيح . كلبى گفت :
اجتماع ايشان خواست بر كفر ، و گفتند منع ايشان بود اتباع خود را از ايمان به رسول و متابعت او . و اين ، صورت « اضافة الموصوف الى صفته » دارد ( 6 ) . و در معنى نه چنين است ، و اين را مثال بسيار است . منها قوله : وَإِنَّه لَحَقُّ الْيَقِينِ ( 7 ) . و قولهم : مسجد الجامع ، و بقلة الحمقاء ، و دار الاخرة ، على تأويل حق ( 8 ) العلم اليقين ، و مسجد الموضع الجامع ، و بقلة الحبّة ( 9 ) الحمقاء ، و دار الحيوة الآخرة .
* ( وَلا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِه ) * ، گفت : در نرسد مكر بد مگر به اهلش .
و الحيق ، اللَّحاق و النزول ، و الاحاطة . و اين آن بود كه ايشان انداختند كه رسول را - عليه السّلام - به مكر بكشتند خداى تعالى مكر ايشان با نحرايشان گردانيد و روز بدر همه را جمع كرد تا به دست ( 10 ) رسول - عليه السّلام - كشته شدند . و از جمله قرّا حمزه خواند : و مكر السّيىء ، به تخفيف همزهء اوّل بىتشديد ، و باقى قرّا مشدّد 1 » خواندند .
هامش
( 1 ) - دا : سوگندشان .
( 2 ) - دا ، افزوده : و على آله ، آج ، لب : و آله و سلَّم .
( 3 ) - دا : بعثت .
( 4 ) - دا : الَّا نفورا .
( 5 ) - سورهء توبه ( 9 ) آيهء 124 و 127 .
( 6 ) - آج ، لب : اضافت الموصوف است الى صفته .
( 7 ) - سورهء حاقّه ( 69 ) آيهء 51 .
( 8 ) - آج ، لب : لحق .
( 9 ) - آج ، لب : الجثّه .
( 10 ) - دا : بر دست .
( 11 ) - دا : به تشديد ، آج ، لب : به تشديد مشدّد .