در اثر آمد از مغيره از ابراهيم كه او گفت : در بهشت درختان است كه چون اهل بهشت را سماع بايد ، خداى تعالى از زير عرش بادى بفرستد تا بر آن درختان آيد ، و برگهاى آن بجنباند و بر يكديگر زند ، از آن جا آوازى آيد كه اگر اهل دنيا بشنوند از طرب بميرند .
و ابو هريره را پرسيدند كه : در بهشت سماع باشد ؟ [ 212 - ر ] گفت : بلى در بهشت درختى است اصل آن از زر ( 1 ) و شاخههاى ( 2 ) آن از سيم ، و ميوهء آن از لؤلؤ و زبرجد و ياقوت ، خداى تعالى بادى بفرستد تا بر آن درخت آيد و شاخ و برگ آن را بر هم زند ، از آن جا آوازى آيد كه شنوندگان مانند آن نشنيده باشند .
و امّا تخصيص « روضه » ، براى آن كرد كه هيچ چيز نيست بنزديك عرب از روضه نكوتر و خوشتر ، تا شاعر گويد - شعر :
ما روضة من رياض الحسن معشبة
خضراء جاد عليها مسبل هطل
يضاحك الشّمس منها كوكب شرق
مؤزّر بعميم النّبت مكتهل
يوما باطيب منها نشر رائحة
و لا باحسن منها اذ دنا الاصل
آنگه ذكر جزا و مآل كافران كرد ، گفت : * ( وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا وَلِقاءِ الآخِرَةِ ) * ، امّا آنان كه كافر باشند و دروغ دارند لقاى آخرت را ، يعنى بازگشت به آن ( 3 ) جا . * ( فَأُولئِكَ فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ ) * ، ايشان را در عذاب حاضر كنند .
* ( فَسُبْحانَ اللَّه حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ ) * ، اى سبّحوا اللَّه تسبيحا حين تمسون - چنان است كه بيان كرديم في قوله : * ( وَعْدَ اللَّه ) * ( 4 ) * ( ) * ، و : كِتابَ اللَّه ( 5 ) ، جز آن است كه اين جا فعل بيفگندند ، و اضافت فعل با مفعول كردند و آن جا با فاعل ، معنى آن است كه : نماز كنى آنگه كه در شب آى و آنگه كه در روز آى ، يعنى نماز شام و نماز بامداد . * ( وَعَشِيًّا ) * ، و نماز خفتن . * ( وَحِينَ تُظْهِرُونَ ) * ، و آنگه كه در نيمهء روز آى [ يعنى نماز پيشين و ديگر . بعضى دگر گفتند : * ( حِينَ تُمْسُونَ ) * ، نماز ديگر خواست و نماز شام ( 6 ) .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها است .
( 2 ) . اساس : شاخهاى / شاخههاى .
( 3 ) . آج ، لب ، كا : با آن .
( 4 ) . سورهء روم ( 30 ) آيهء 6 .
( 5 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 24 .
( 6 ) . آط : شما ، به قياس با نسخهء آج ، تصحيح شد .