باقى قرّاء ، « عاقبة » به رفع على اسم كان ، و « السّوأى » على محلّ النصب على انّه خبره ، و كذلك العاقبة و التّكذيب فى القول الاخر ( 1 ) في كونهما ( 2 ) تارة اسم كان و اخرى خبره . * ( وَكانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ ) * ، و براى آن كه به آيات ما استهزا كردند .
آنگه بر سبيل تذكير نعمت گفت : * ( اللَّه يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه ) * ، خداست كه ابتدا خلق آفريند ، و باز هم او اعادت كند ( 3 ) . و مآل و مرجع با اوست ، يعنى با ( 4 ) جايى كه جز او را آن جا حكمى نباشد .
آنگه بر سبيل وعيد گفت : * ( وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ) * ، و آن روز كه قيامت برخيزد .
يلبس المجرمون ، گناهكاران مبلس ( 5 ) باشند .
در معنى او خلاف كردند ، مجاهد گفت : حزين و دژم ( 6 ) باشد . ابو يحيى گفت :
رسوا شوند . قتاده و مقاتل و كلبى گفتند : نوميد شوند . ابن زيد گفت : مبلس آن باشد كه بلا به او فرود آيد . فرّاء گفت : منقطع الحجّة باشد . ابو عبيده گفت : پشيمان باشد ، و انشد ( 7 ) - شعر :
يا صاح هل تعرف رسما مكرسا
قال نعم اعرفه و ابلسا
اى ندم على ما قال ( 8 ) .
و مراد به مجرمان كافرانند ، لقوله : * ( وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ ) * [ 211 - پ ] * ( مِنْ شُرَكائِهِمْ شُفَعاءُ ) * ، و ايشان را از شريكان خود ، يعنى معبودانى بدون خداى كه ايشان را شريك او كردند شفيعانى نباشد . يعنى آن ظنّ كه ايشان بردند كه اين بتان شفيعان ما خواهند بود ، في قوله : هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّه ( 9 ) ، آن گمان دروغ شود و ايشان را شفاعت نبود . * ( وَكانُوا بِشُرَكائِهِمْ ) * ، و به اين رها نكنند به ( 10 ) ايشان كافر شوند و تبرّا كنند از ايشان ، و گويند : ما از ايشان و عبادت ايشان بيزاريم ، و اين عبادت نه به رضا و فرمان و اختيار ما رفت ، و اين محمول باشد بر معبودان احياء چون عيسى مريم و جز او .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : الاخير .
( 2 ) . آط ، آب ، آز : كونها .
( 3 ) . كا : كنند ، ديگر نسخه بدلها : كرد .
( 4 ) . مش : در .
( 5 ) . آط ، آب ، آز ، لب : متلبّس ، كا : مفلس .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : اندوهناك .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا على ما قال .
( 8 ) . كا . على ما كان ، ديگر نسخه بدلها ندارد .
( 9 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 18 .
( 10 ) . آط ، آج ، لب : تا .