كه ( 1 ) توبهء ايشان از معصيت باشد صغير يا كبير امّا هذا فلا ، اين معنى در حقّ ايشان صورت نبندد از ادلَّه عقلى و قرآن كه مقرّر شده است بر عصمت ايشان - عليهم السّلام .
* ( قالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ) * ، حق تعالى خطاب كرد به اين آيت به آدم و حوّا و ابليس بر قول ( 2 ) سدّى و جبّائي و ابن الاخشاد ، و ابو صالح گفت : خطاب ما راست نيز چنان كه حكايت كرديم از محمّد بن قيس . و حسن بصرى قولى ( 3 ) گفت دور ، و آن آن است كه گفت : نيز خطاب است با وسوسه و اين بعيد است . و « بعض » ( 4 ) جزوى باشد از جملهء نامعيّن ، و « عدوّ » ضدّ ولى باشد و اصل او از عدوان و تعدّى است ، و رمّانى گفت : عدوّ آن باشد كه نصرت خود از تو دور دارد در وقت حاجت ، ولى ( 5 ) به عكس اين باشد . * ( وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ ) * ، و شما را در زمين قرارگاهى باشد ، اين قول أبو العالية است . بعضى دگر گفتند : مصدر است ، يعنى شما را در زمين قرارى ( 6 ) باشد ، و فعل چون مزيد باشد و متعدّى بود ، لفظ مصدر و مفعول و موضع از او يكى باشد ، چنان كه : أَنْزِلْنِي مُنْزَلًا مُبارَكاً ( 7 ) ، اين مصدر است ، و قوله : رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ ( 8 ) ، اين محتمل مصدر است . و موضع ( 9 ) هذا مغتسل بارد ( 10 ) ، اين موضع است . و « متاع » أى تمتّع و استمتاع ، و آن انتفاع باشد به چيزى كه در او لذّتى عاجل باشد ، و « حين » وقت باشد سواء اگر كوتاه بود و اگر دراز ، و اين جا مراد روزگار [ 142 - ر ] ، [ دراز است ] ( 11 ) . حق تعالى گفت : اكنون به زمين روى ( 12 ) بعضى ( 13 ) دشمن
هامش
( 1 ) . آج ، لب : آنان كه .
( 2 ) . آج ، لب : به قول .
( 3 ) . مل ديگر .
( 4 ) . اساس : بعضى ، با توجه به مج ، وز تصحيح شد .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، لت : و ولى .
( 6 ) . آج ، لب ، آن : قرار گاهي .
( 7 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 29 .
( 8 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 80 .
( 9 ) . مج ، وز ، مل و .
( 10 ) . سورهء ص ( 38 ) آيهء 42 .
( 11 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد .
( 12 ) . مل ، آج ، لب ، آف ، آن : رويد .
( 13 ) . مج : بر بعضى ، وز ، مل : و بعضى .