خبر ده مرا از وصىّ او تا به مرگ ميرد يا او را بكشند ؟ امير المؤمنين ( 1 ) - عليه السّلام - گفت :
لا بل يخضب هذه من هذا ( 2 ) - و وضع يده على لحيته و رأسه
، لا بل كه ( 3 ) اين را از اين خضاب كنند - و اشارت كرد به دستها سر و محاسن ( 4 ) خود . جهود ايمان آورد و از جمله موالى او يكى بود ( 5 ) و گفت : اشهد ان لا إله الَّا اللَّه و أشهد أنّ محمّدا رسول اللَّه و ( 6 ) أنّك وصىّ رسول اللَّه .
* ( كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ ) * ، « كان » صله است اين جا و مراد آن كه : انتم خير أمّة ، چنان كه گفت : مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا ( 7 ) ، [ أى من هو في المهد صبىّ ] ( 8 ) ، يعنى شما بهتر امّتى . و « كان » زيادت است . و محمّد جرير ( 9 ) گفت : « كان » تامّه است ، و معنى آن است كه : و خلقتم و وجدتم خير امّة ، شما را بهتر امّت آفريدهاند . و « خير » نصب او بر حال باشد نه خبر ، كان تامّه را اسم كفايت باشد بى خبر .
و بعضى دگر گفتند : « كان » بر جاى خود است ، و معنى آن كه : * ( كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ ) * عند اللَّه في اللَّوح المحفوظ ، شما بهتر امّت بوده اى ( 10 ) بنزديك خداى تعالى در لوح محفوظ . و قوله : * ( أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ) * در جاى صفت امّت است ، اى كنتم خير أمّة مخرجة للنّاس ، و معنى آن است كه : أنتم خير النّاس للنّاس ، و اين اقوال مفسّران همه دليل آن مىكند كه مراد ( 11 ) امامان و مقتداياناند ( 12 ) ، براى آن كه هر يكى را از مردمان كه نه امام و پيغامبراند أخرج لنفسه براى خود آفريد او را ، و او را با كس كار نباشد مگر پيغامبر و امام را كه تكليف امّت و اتباع در گردن ايشان باشد .
هامش
( 1 ) . دب ، فق على .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : من هذه .
( 3 ) . مب ، مر : نه بل كه .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، مب ، مر : به دست مبارك به سر و محاسن مبارك .
( 5 ) . مب ، مر : مواليان گشت ، چاپ شعرانى ( 3 / 150 ) : يكى او بود .
( 6 ) . مب ، مر و أشهد .
( 7 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 29 .
( 8 ) . اساس ، وز : ندارد ، با توجه به دب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : محمّد بن جرير .
( 10 ) . مب ، مر : بودهايد .
( 11 ) . دب ، آج ، لب ، فق ما .
( 12 ) . دب : امامان و متّقيان و مقتداياناند ، آج ، لب ، فق : امامان و متّقياناند .