قراءت عامه تقدير چنين باشد : فيه ايات بينات منها مقام ابراهيم ، و رفع او بر ابتدا باشد .
* ( فِيه آياتٌ بَيِّناتٌ ) * . در اين خلاف كردند ، بعضى گفتند : مراد به « آيات » مشاعر و معالم است كه آن جا هست از حجر اسود ( 1 ) و اركان و حطيم و زمزم و جز آن ، و بعضى دگر گفتند : مراد به آيات علاماتى [ و دلالاتى است كه ] ( 2 ) حق تعالى نهاد آن را كه دليل شرف كعبه مىكند جارى مجرى معجز ( 3 ) از آن جمله آن است كه ده چندان و بيست چندان و صد چندان مردم كه در آن جا گنجند در جاى مثل آن ، در آن جا شوند و بر ايشان تنگ نشود تا همه نماز كنند و مقصود خود حاصل كنند . دگر آن ( 4 ) چندان مرغ از كبوتر و جز آن گرد خانه مىپرند ( 5 ) و يكى ايشان ( 6 ) به سر ( 7 ) خانه نپرد .
دگر آن كه هيچ مرغى در مسجد ذرق نيفگند ، و نه بر بام خانه و نه بر زير بام و ديوار ( 8 ) .
دگر آن كه جمار با آن كه هر سال چندين هزار هزار خلق سنگ به او اندازند زياده نشود ، و اگر جاى ديگر بودى هر يكى كوه ( 9 ) شده بودى . دگر آن كه شفاى بيماران در او باشد . دگر آن كه هر جبّار كه قصد آن كرد ، خداى تعالى هلاكش بر آورد و تعجيل عقوبت كرد او را .
* ( مَقامُ إِبْراهِيمَ ) * ، اختلاف اقوال در مقام ابراهيم بگفتيم در سورة البقره .
* ( وَمَنْ دَخَلَه كانَ آمِناً ) * ، در او چند قول گفتهاند : يكى آن كه تا در حرم باشد ايمن شود از آن كه كس او را نرنجاند ، اگر مرد قاتل پدر و برادر ( 10 ) را ببيند در حرم ، شرع ( 11 ) مىفرمايد تا تعرّضش نكند و نرنجاند ( 12 ) او را ، و هر كه خيانتى ( 13 ) كند و در حرم
هامش
( 1 ) . مب ، مر : حجر الاسود .
( 2 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . مر : معجزات .
( 4 ) . دب كه ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ندارد .
( 5 ) . مج : مىپردند ، آج ، لب ، فق ، مب : مىپروازند ، مر : در پروازند ، با توجّه به وز تصحيح شد .
( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر تنگ نشود .
( 7 ) . آج ، لب ، فق ، مب آن .
( 8 ) . دب ، و نه بر بام ديوار ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : و نه بر ديوار .
( 9 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بودى كوهى .
( 10 ) . مر خود .
( 11 ) . مر : صاحب شرع .
( 12 ) . مب : نكنند و نرنجانند .
( 13 ) . آج ، لب : جنايتى .