بكردندى ، علامت آن گناه بر روى ايشان پديد آمدى . و چون در سراى به معصيتى مشغول شدندى [ 385 - ر ] ، بر در آن سراى به خطَّى روشن پيدا شدى كه : فلانان ( 1 ) در اين سراى فلان كار مىكنند ، و اين قول عطا و مالك بن انس و مؤرّج و قتيبى و ابن الانبارىّ است ، دليلش قوله تعالى : وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ ( 2 ) . ابن زيد گفت : لا تحمل علينا ذنبا لا توبة منها و لا كفّارة لها ، ما را به گناهى ابتلا مكن كه آن را توبه و كفّارت ( 3 ) نبود . و اصل كلمه عقد و احكام باشد ، يقال :
بيني و بينه آصرة رحم و ما يأصرني عليه ، اى ما يعطفني ، و للشّافعي - [ رحمة ] ( 4 ) اللَّه عليه :
اذا لم يكن لامرء نعمة
لدىّ و لا ( 5 ) بيننا اصرة
و لا لى في ودّه حاصل
و لا نفع دنيا و لا آخرة
و أفنيت عمري على بابه
ف « تلك اذا كرّة خاسرة » ( 6 )
* ( رَبَّنا وَلا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِه ) * ، اين دعايى است كه غرض از او عبادت ماست ، كه اگر ما اين دعا نكنيم خداى تعالى خود اين بكند ، و لكن در اين دعا كردن ما را عبادت ( 7 ) بود ، چنان كه حق تعالى گفت : قال ( 8 ) رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ ( 9 ) .
در معنى آيت خلاف كردند . بعضى مفسران گفتند : عام است در جمله تكليف ما لا يطاق ، و اين قول قتاده و ضحّاك و سدّى و ابن زيد است .
و بعضى دگر گفتند : مراد حديث النّفس و وسوسه است .
بعضي دگر گفتند : غلمه است و هى شدّة الشّهوة .
ابو ادريس خولانى گفتى ( 10 ) : اللَّهم اعذني و اصحابي هؤلاء من شرّ الغلمة فانّها ( 11 )
هامش
( 1 ) . همه نسخه بدلها : فلان .
( 2 ) . سوره اعراف ( 7 ) آيه 157 .
( 3 ) . مج ، وز : و گناه .
( 4 ) . در اساس كلمه بعمد محو شده است ، با توجّه به مج افزوده شد .
( 5 ) . مج : و لما .
( 6 ) . اشاره است به سوره نازعات ( 79 ) آيه 12 .
( 7 ) . همه نسخه بدلها : عبادتى .
( 8 ) . كذا در اساس و همه نسخه بدلها ، ضبط قرآن مبناى كار ما : قال .
( 9 ) . سوره انبيا ( 21 ) آيه 112 .
( 10 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : گفت ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 11 ) . چاپ شعرانى ( 2 / 431 ) : فانّهما .