ادخلوا الجنة فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ ( 1 ) ، به بهشت رويد كه نيكو مزد است بهشت نيكوكاران را . و براى آن دو چيز را تخصيص كرد كه به صبر از معاصى اجتناب كند و نماز او را لطف باشد در اداى طاعات و اجتناب مقبّحات ، كما قال اللَّه تعالى : إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ ( 2 ) . . . ، و رسول - عليه السّلام - چون كارى به دو رسيدى فزعى ( 3 ) با نماز كردى .
و در خبر است كه : يك روز رسول - عليه السّلام - سلمان را ديد ( 4 ) بر روى افتاده از درد شكم ، گفت : يا سلمان با شكم درد ( 5 ) ،
قم فصلّ فانّ فى الصّلوة الشّفاء ( 6 )
برخيز و نماز كن كه در نماز شفاست .
و در خبر هست كه : عبد اللَّه عبّاس در بعضى سفرها بود ، او را خبر دادند به مرگ برادرش قثم ، استرجاع كرد و فرود آمد از راحله و كناره گرفت و در نماز استاد و دو ركعت نماز كرد و ساعتى نيك بنشست ، آنگه برخاست و مىخواند : * ( اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ وَإِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ ) * .
قوله : * ( الَّذِينَ يَظُنُّونَ ) * ، آنان كه ظنّ برند . به اتّفاق محقّقان ظنّ در آيت به معنى يقين است ، چه اگر بعث و نشور و ثواب و عقاب به ظنّ باشد ايشان را شاكّ باشند ، و چون شاكّ باشند كافر باشند ممدوح نباشند . و ظنّ به معنى علم در كلام [ 75 - ر ] عرب بسيار است ، و مانند اين آيت قوله تعالى : إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَه ( 7 ) ، و دريد بن الصّمّة گفت :
فقلت لهم ظنّوا بالفى مدجّج
سراتهم فى الفارسىّ المسرّد
يعنى ايقنوا .
و گفتهاند : ظنّ از افعالى است كه به معنى شىء و ضدّ باشد به معنى ظنّ و علم بود ، و گفتهاند : چون در علم به كار برند مجاز بود ، و اين قول قريب است به صواب براى آن كه از اطلاق لفظ ظنّ علم ندانند تا قرينه اى نباشد . و قرينه در آيت آن است
هامش
( 1 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 74 .
( 2 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 45 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : فزع .
( 4 ) . مب ، مر كه .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز فق : اشكم درد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : شفاء .
( 7 ) . سورهء حاقّه ( 69 ) آيهء 20 .