زكريّا - عليه السّلام - چون از خداى تعالى فرزند خواست هم به اين نامش بخواند ، گفت : رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْداً وَأَنْتَ خَيْرُ الْوارِثِينَ ( 1 ) ، خداى تعالى او را اجابت كرد و يحيى را به او داد .
سيّد ولد آدم ( 2 ) خداى را به اين نام بخواند كه : رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ ( 3 ) ، خداى تعالى او را اجابت كرد ، گفت : لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَما تَأَخَّرَ ( 4 ) .
آنگه ، صالحان امّت او چون خداى تعالى را به اين نام بخواندند - در آخر سورهء آل عمران - في قوله تعالى : رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا ( 5 ) - تا به آخر آيات ، توقيع آيات اجابت ايشان چنين آمد كه : فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ ( 6 ) .
آنگه آن طريد مملك كه بترين ( 7 ) مملكت ( 8 ) است خداى را هم به اين نام خواند : رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ( 9 ) ، اجابت آمد كه : إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ ( 10 ) .
پس خداى را تعالى نامى باشد از اين بزرگوارتر ؟ اين بگفت و ناپيدا شد ، ما ( 11 ) بدانستيم كه آن خضر است - عليه السّلام .
اكنون بدان كه : اطلاق اين اسم الَّا بر خداى تعالى نشايد كردن ، يكى را از ما مطلق « ربّ » نشايد خواندن مگر مقيّد ، چنان كه : ربّ الدّار و ربّ الضّيعة ، و چنان كه رسول - عليه الصّلوة و السّلام - گفت :
أ ربّ ابل انت ام ربّ غنم ،
[ 13 - ر ] آن اعرابى را . و مانند اين ، اسم خالق است بر اطلاق كه جز بر خداى تعالى اجرا نكنند ، و در حقّ ما به قيدى ( 12 ) بايد گفتن ، چنان كه : خالق الاديم و خالق كذا ، اى مقدّره . و طريق به اين كه گفتيم سمع است ، و همچنين في جميع اسماء اللَّه تعالى كه چه بر او اجرا
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ( 21 ) آيهء 89 .
( 2 ) . دب محمّد عليه السّلام ، آج ، لب ، فق ، وز ، لب ، مر محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم .
( 3 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 118 .
( 4 ) . سورهء فتح ( 48 ) آيهء 2 .
( 5 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 191 .
( 6 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 195 .
( 7 ) . آج ، لب ، فق ، وز : بدترين .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها بجز دب : خلق .
( 9 ) . سورهء حجر ( 15 ) آيهء 36 .
( 10 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 15 .
( 11 ) . دب ، آج ، لب ، مب ، مر : تا .
( 12 ) . مج ، آج ، لب ، دب : مقيّد .