امّا « ذكر في قوله تعالى : وَهذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ ( 1 ) . . . ، و قوله : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ ( 2 ) . . . ، و اين را دو معنى باشد : يكى » ياد كرد « ( 3 ) ، يعنى خداى تعالى به اين قرآن ياد مىدهد بندگان خود را آنچه خير و صلاح ايشان در آن است . دوم آن كه :
معنى ذكر « شرف » باشد ، كما قال تعالى : وَإِنَّه لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ ( 4 ) . . . ، اى شرف لك .
امّا « تنزيل » في قوله تعالى : تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ ( 5 ) ، و آن مصدر « نزّل » باشد .
امّا « حديث » في قوله تعالى : اللَّه نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ ( 6 ) . . . ، و حديث ضدّ قديم باشد ، من قولهم : كان ذلك دأبى قديما و حديثا .
امّا « موعظه » في قوله تعالى : قَدْ جاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ ( 7 ) . . . ، و او مصدر وعظ باشد .
امّا « تذكره » في قوله تعالى : وَإِنَّه لَتَذْكِرَةٌ لِلْمُتَّقِينَ ( 8 ) ، و اين مصدر « ذكّر » باشد .
امّا « ذكرى » في قوله تعالى : وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ ( 9 ) ، و اين نيز مصدر « ذكّر » باشد .
امّا « حكم » في قوله تعالى : وَكَذلِكَ أَنْزَلْناه حُكْماً عَرَبِيًّا ( 10 ) .
و امّا « حكمت » في قوله تعالى : حِكْمَةٌ بالِغَةٌ ( 11 ) . . . ، و قوله تعالى : وَاذْكُرْنَ ما يُتْلى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آياتِ اللَّه وَالْحِكْمَةِ ( 12 ) .
امّا « حكيم » في قوله تعالى : يس ، وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ ( 13 ) .
امّا « مهيمن » في قوله تعالى : وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ [ بِالْحَقِّ ] ( 14 ) مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ الْكِتابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْه ( 15 ) . . . ، اى حفيظا ، و قيل : أمينا .
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ( 21 ) آيهء 50
( 2 ) . سورهء حجر ( 15 ) آيهء 9 .
( 3 ) . مب ، مر : ياد كردن .
( 4 ) . سورهء زخرف ( 43 ) آيهء 44 .
( 5 ) . سورهء واقعه ( 56 ) آيهء 80 ، و سورهء حاقّه ( 69 ) آيهء 43 .
( 6 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 23 .
( 7 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 57 .
( 8 ) . سورهء حاقّه ( 69 ) آيهء 48 .
( 9 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 55 .
( 10 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 37 .
( 11 ) . سورهء قمر ( 54 ) آيهء 5 .
( 12 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 34 .
( 13 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 1 و 2 .
( 14 ) . اساس : ندارد ، از قرآن مجيد افزوده شد .
( 15 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 48 .