در بارهء همه است * ( إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناه أَنْ نَقُولَ لَه كُنْ فَيَكُونُ ) * نحل : 40 . در بارهء آدم آمده * ( خَلَقَه مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَه كُنْ فَيَكُونُ ) * آل عمران :
59 . ولى بآدم كلمه اطلاق نشده است اقوال ديگرى نيز در اين باره هست كه بايد در كتب ديگر ديد در المنار چهار وجه و در مجمع وجوهى نقل شده است .
معنى آيهء اول : مسيح عيسى بن مريم فقط پيامبر خدا و اثر خداست كه بوجود مريم انداخته و در وجود او قرار داده است .
آيهء دوم : اى مريم خدا به تو مژده ميدهد اثرى و فرزندى كه از جانب خدا به تو داده مىشود نام مباركش عيسى است پسر مريم .
در آيهء * ( أَنَّ الله يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى مُصَدِّقاً بِكَلِمَةٍ مِنَ الله ) * آل عمران : 39 .
مجموع مفسّران گفتهاند مراد از « كلمة » عيسى است يعنى اى زكريّا خدا به تو مژده ميدهد يحيى را كه تصديق كنندهء كلمهاى از جانب خداست در اين صورت يحيى از مبشّران عيسى عليهما السلام بوده است ، فقط ابو عبيده قائل است كه مراد از « كلمة » كتاب يا وحى است ( المنار و مجمع ) .
3 - وعده . * ( وَما كانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً واحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَلَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيما فِيه يَخْتَلِفُونَ ) * يونس : 19 .
مراد از « كلمة » در اينجا چنان كه گفتهاند وعده است و مراد از وعده چنان كه در الميزان آمده * ( وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ ) * بقره :
36 . است كه خدا بهنگام هبوط آدم اين وعده و اين مهلت را داده است و گرنه لازم بود كه در اختلاف امّت اهل باطل از بين بروند در المنار گفته مراد از كلمهء آيهء 93 سورهء يونس است كه فرموده : * ( إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيه يَخْتَلِفُونَ ) * كه خدا قضاوت در اختلاف را بروز قيامت موكول فرموده است در آيات :
انعام : 115 ، اعراف : 137 ، يونس : 33 هود : 110 . و ساير آيات نيز
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 142
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٤٢