* ( إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوه . . . » ) * بقره : 282 .
طبرسى فرموده تداين بمعنى قرض دادن و قرض گرفتن است يعنى : چون به يكديگر قرض داديد و گرفتيد آن را بنويسيد و گويد :
گفتهاند كلمهء دين بعد از تداينتم براى تاكيد است و يا چون تداينتم بمعنى مجازات نيز آمده ( از دين بكسر اوّل ) كلمهء دين براى معيّن كردن معنى است يعنى مراد قرض دادن و گرفتن است نه مجازات .
دين : بكسر اوّل جزا . طاعت .
اين دو معنى از جملهء معناى دين است كه در صحاح و قاموس و مجمع و مفردات نقل شده و در مجمع از امام باقر عليه السلام روايت كرده كه دين بمعنى حساب است * ( « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » ) * يعنى صاحب روز حساب است . در قاموس ديّان را محاسب و جزا دهنده گفته است .
راغب ميگويد : شريعت را باعتبار طاعت و فرمانبرى دين گويند و آن مانند ملَّت و طريقه است ليكن انقياد و طاعت در آن ملحوظ مىباشد .
طبرسى در ذيل آيهء 19 آل - عمران ميگويد : طاعت و انقياد را دين گفتهاند زيرا كه طاعت براى جزاست ( يعنى خداوند بطاعت پاداش خواهد داد ) قول طبرسى در وجه تسميه از قول راغب بهتر است .
على هذا شريعت را از آنجهت دين گفتهاند كه در آن طاعت و پاداش هست .
نا گفته نماند اين كلمه در قرآن مجيد بمعنى جزا و شريعت و طاعت آمده است و از آن ملَّت نيز تعبير شده است مثلا در آيهء * ( « قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً » ) * انعام : 161 بشريعت اسلام دين و ملَّت هر دو گفته شده است . همچنين است آيهء * ( « . . . وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ » ) * حج : 78 .
جاهائى كه « دين » بمعنى جزا آمده مثل * ( « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » ) * فاتحه : 4 * ( « أَ إِذا مِتْنا وَكُنَّا تُراباً وَعِظاماً ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 380
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٨٠