است معنى آيه اين است : آنگاه كه زمين زلزلهء خود را شروع كند و بارهاى خود را بيرون ريزد .
نظير اين آيه است : * ( وَإِذَا الأَرْضُ مُدَّتْ وَأَلْقَتْ ما فِيها وَتَخَلَّتْ ) * انشقاق : 3 - 4 انداختن زمين محتويات خود را و خالى ماندنش نظير اخراج اثقال است . ممكن است مراد از آن تخليه نيروهاى زمين و انفكاك ذرّات آن از يكديگر باشد . ولى ملاحظهء هر دو آيه نشان ميدهد كه زمين بعد از اخراج اثقال خود از بين نخواهد رفت بلكه از آن اثقال خالى خواهد ماند ، در اين صورت بايد گفت : مراد ذرّات ابدان مردگان و اعمال و اسرار آنهاست نظير بيرون ريختن تخمها در اثر روئيدن . مثلا تخمهائيكه در مزرعهاى كاشتهايم بعد از روئيدن آنها ميتوانيم بگوئيم : زمين آنچه در شكم داشت بيرون ريخت ، مؤيّد اين معنى آيه بعد است كه فرموده * ( يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها ) * از اين به نظر ميايد كه « اخبار » هم از اثقال زمين است آيهء * ( وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ ) * انفطار : 4 كه در « بعثر » گذشت نيز به اين مطلب يارى مىكند .
و : آيات قرآن روشن مىكند كه گناهان ثقل و سنگينى دارند و عرض نيستند نظير آيهء 13 عنكبوت و آيهء * ( وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه ) * زلزال : 8 و همچنين حسنات وزن و ثقل دارند . بطور خلاصه بايد دانست كه عمل خوب و بد به شكل نيرو از وجود انسان خارج مىشود و نيرو كه از مادّه سر چشمه ميگيرد داراى وزن و سنگينى است و روز قيامت كه آدمى عمل مجسّم شدهء خود را خواهد ديد اين حقيقت بوضوح بر وى مسلَّم خواهد گرديد .
باقى مطلب در « وزن و عمل » ديده شود .
ثَقَل :
( بر وزن عمل ) چيز نفيس و مهمّ . * ( سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّه الثَّقَلانِ ) * رحمن : 31 مراد از ثقلان جنّ و انساند علَّت ثقلان خوانده شدن اهميّت و كرامت آنهاست زيرا كه هر دو ذى شعور و عاقل و مورد