اوّل جماعت گوسفندان و بزها يا جمع كثير از غنم و يا از گوسفند فقط . . . و بضمّ اوّل جماعت مردم و يا دراهم كثيره است .
بهر حال قيد كثرت در « ثلَّة » ملحوظ است [ اكنون ميرسيم بآياتيكه اين كلمه در آنها به كار رفته است ] * ( . . . وَكُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ . وَأَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ . ) *
* ( وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ ، ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَقَلِيلٌ مِنَ الآخِرِينَ ) * واقعه : 8 - 15 در اين آيات چنان كه مىبينيم اهل آخرت بسه دسته تقسيم ميشوند :
اصحاب ميمنه ، اصحاب مشئمه ، سابقون . آنوقت تا آيهء پنجاه هفتم احوال اين سه دسته نقل شده است اصحاب شمال اهل عذاباند و فرق سابقون با اصحاب ميمنه آنست كه بهشت سابقون مانند زندگى شهرى و بهشت اصحاب ميمنه قدرى از آن پائينتر نقل شده است ، نظير اين تفاوت در سورهء الرحمن آيهء 46 تا آخر سوره نيز مشاهده مىشود ( اين : نظر نگارنده است شايد هم درست نباشد طالبين به اين دو سوره رجوع كنند ) ديگر آنكه در بارهء سابقون فرموده : * ( ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَقَلِيلٌ مِنَ الآخِرِينَ ) * ولى در بارهء اصحاب ميمنه در آيهء 39 و 40 فرموده * ( ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الآخِرِينَ ) * پس سابقون جمع كثيرى از امّتهاى گذشته و عدهء كمى از اين امّتاند ، ولى اصحاب ميمنه جمعيّت زيادى از امّتهاى سلف و جمعيّت زيادى از اين امّتاند و در نتيجه ، اكثريت جمعيت بهشت را اصحاب ميمنه تشكيل ميدهند .
در آيهء 5 و 6 سورهء انسان و آيه 23 تا 28 سورهء مطففين نيز فرق مختصرى در بارهء سابقون و اصحاب ميمنه ذكر شده است و آن اينكه :
اصحاب ميمنه شرابى مينوشند كه مقدارى از شراب چشمهء مقرّبين به آن مخلوط است .
مقصود از « اوّلين » كه مقرّبين آنها جمع كثيرىاند چيست ؟
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 313
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣١٣