نمودن بعضى از بطريهاى مشروب از جده به مكه با مشكلات فراوانى روبرو گرديدهاند . و آنگاه مىگويد : احتمالًا آنچه را كه بورخارت گفته به علت وضعيت غير طبيعى شهر مكه بوده كه در آن هنگام تحت سلطه و سيطرهء محمدعلى پاشا بوده است .
از حوادث جالب توجهى كه بورتون نقل مىكند قضيهء شخصى است كه طواف دادن او را به عهده داشته است . بورتون مىگويد : اين شخص به او اصرار ورزيد كه او به نيابت از طرف پدر و مادرش به انجام حج بپردازد و آنقدر بر اين موضوع اصرار ورزيد كه بورتون مجبور به پذيرفتن شد وآنگاه آن مطوف به نيابت از پدر بورتون كه نام او را يوسف بن احمد و مادرش كه نام او را فاطمه دختر يوسف قرار داده بود ، حج انجام داد و اجرت مقرره براى اين كار را هم دريافت نمود !
بورتون از قبرستان مكه كه او آن را قبرستان مقدس ( جنةالمعلّى ) ناميده ديدار كرده و دربارهء مشاهدات خود چنين مىگويد : در اين قبرستان جايگاهى كه بر آن جنازهء عبداللَّه بن زبير به دستور حجاج بن يوسف ثقفى به دار آويخته شد را ديدم . او همچنين قبر عبدالرحمن بن بكر را ديده است كه مىگويد نزد شيعيان و سنيان مورد احترام بوده است . و نيز قبر خديجهء كبرى را ديده كه روى آن از پارچهاى سبز رنگ پوشيده شده بوده .
افزون بر اينها ، او قبر مادر پيامبر - ص - آمنه را ديده است كه به تازگى بازسازى آن پس از تخريب وهابيان تمام شده بوده است . بورتون آنگاه به تشريح ديدارش از ديگر اماكن مكه كه پيشتر بورخارت به توصيف آنها پرداخته بود مىپردازد و مىگويد : طبق منابعى كه او آنها را ديده ، در مكه دوازده محل معروف كه زيارتگاه است وجود دارد ولى او تنها نامى از اين اماكن را شنيده است و از محل دقيق آنها اطلاعى در دست نمىباشد نظير
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 74
مساهمون: جعفر الخياط
ص٧٤