تاريخچهء ساختمان آن به اعماق تاريخ پيوند دارد ، از ساختمان جديدى برخوردار است ، اين شهر در حوالى سالهاى 450 ميلادى توسط قصى و افراد قبيلهء قريش ساخته شد ، در حدود 30 تا 45 هزار نفر سكنه دارد ولى گنجايش اسكان سه برابر اين جمعيت را داراست . خانههاى آن از آجر و سنگ گرانيت و سنگهاى لاشه كوههاى شهر ساخته شده است . دورنماى مكه شبيه به دشتى پرپيچ و خم و موجدار در ميان تپه و كوهپايهها است ، طول شهر از معبده در شمال تا كوه اجياد در جنوب 5 / 2 مايل است ، و عرض شهر از كوه ابوقبيس در مشرق ( كه در كوهپايه غربى آن عمده خانههاى شهر ساخته شده است ) تا كوه هندى در مغرب است و در ميانه و مركز اين خط كعبه قرار گرفته است .
بورتون هنگام توصيف وضعيت مردمان مكه مىگويد : بسيارى از مسلمانانى كه او سخن آنان را شنيده است ، معتقدند كه آيندهء اسلام و مسلمانان مواجه به مشكلات و مصيبتهاى بسيارى است ( و با توجه به اين تفكر است كه بورتون به مسيحيان توصيه مىكند كه از اين وضعيت براى نشر مذهب مسيحيت ميان مسلمانان بهترين استفاده را مىتوانند بنمايند و از راه تبليغ مىتوانند در جوانان مسلمان و نسلهاى آينده نفوذ نمايند ) و آنگاه بورتون به اين نتيجهگيرى مىرسد كه هر آگاه به وضعيت جهان ، اين موضوع را درك خواهد نمود كه انگلستان در آينده مجبور به سيطره و تسلط بر مركز اسلام و منبع او خواهد گرديد ، و اين تسلط از راه نيروى نظامى و در اختيار گرفتن اين قبلهء مقدس انجام مىپذيرد . بورتون آنگاه به سفرنامهء بورخارت و گفتههاى او دربارهء انتشار فروش مشروبات الكلى در مكه اشاره دارد و مىگويد : بطور مطلق او چنين موضوعى را نديده است ، علاوه بر اين برخى از افسران ارناؤوط به او گفتهاند كه آنان در قاچاق
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 73
مساهمون: جعفر الخياط
ص٧٣