يا تاويل بيك معنى صحيح نمود ما راه تاويل را از پيش گرفتهايم و توضيح داديم چگونه ميتوان اين تاويل را نمود اما داستان سليمان «
يا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ أُوتِينا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ
» منظور اين است كه او اطلاع داشت كه چگونه ميتوان زبان پرندهها را فهميد و هدف و غرض از صداهاى آنها چيست اما از راه معجزه و اما جريان مورچه كه گفت «
يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ
» ممكن است از رفتار مورچه چنين فهميده مىشود كه چنين ميخواهد بگويد كه مورچهها فرار كنند و نجات در رفتن بخانههايشان است نسبت دادن اين حرف را به آنها مجازى بوده است چنانچه شاعر ميگويد :
و شكى إلى بعبرة و تحمحم
و ديگرى گفته است :
و قالت له العينان سمعا و طاعة
و جائز است مورچه سخن چند حرفى منظوم گفته باشد چنانچه يكى از ماها تكلمى مىكند كه همين معانى را دارا باشد . و اين معجزهاى است براى سليمان چون خداوند براى او پرندگان را مسخر كرده بود و به او معنى صداهاى آنها را فهمانده بود بطور اعجاز و اين مسأله غير قابل قبول نيست زيرا سخن گفتن به اين طور از چيزهائى است كه اتفاقش ممكن است از كسى كه مكلف نباشد يا عقل كامل نداشته باشد نمىبينى ديوانه و بچهاى كه به حد كمال نرسيده است گاهى صحبت مىكند با سخنانى كه متضمن اغراض و هدفهائى است گر چه تكليف و كمال از او زائل باشد توجيه در مورد سخن هدهد نيز به همان دو صورتى است كه در باره مورچه ذكر شد ديگر احتياجى باعاده آن نداريم .
اما اين آيه
لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذاباً شَدِيداً أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطانٍ مُبِينٍ
چطور ممكن است هدهد را سليمان چنين عذاب كند با اينكه او مكلف نيست و مستوجب عذاب نميشود .
جواب اين است كه عذاب در اينجا بمعنى ضررى است كه واقع مىشود گر چه سزاوار آن نباشد در اين صورت مانند عقاب نيست كه كيفر است و بايد