لها من الزوج ولد أو لم يكن . . . » « 1 » و صحيح آن است كه زن نه از زمين و نه از قيمت آن ارث نمىبرد بلكه از قيمت وسائل و ابزار ساختمانى ارث مىبرد و آنچه سيد مرتضى ( رحمه الله ) استخراج و استنباط كرده مربوط به وقتى است كه زن از ميّت فرزند نداشته باشد ؛ اما اگر داراى فرزند باشد از تمامما ترك ميّت ارث مىبرد ؛ اين قول از بعضى از بزرگان است كه ابن بابويه ( رحمه الله ) نيز با تمسك به خبر واحد ضعيفى كه هيچ علم و عملى را زياد نمىكند اختيار نموده است ؛
و شيخ طوسى ( رحمه الله ) به سمت اين نظريه در كتاب نهايهاش رفته است اما در كتاب استبصارش از اين نظريه برگشته است و همان نظر نزد من قوى است يعنى آنچه كه شيخ طوسى ( رحمه الله ) در كتاب استبصارش اختيار كرده است ؛ زيرا تخصيص به ادلهاى قوى و احكام شرعيه احتياج دارد در حالى كه اجماع بر اين قائم است كه زوجه از نفس زمين مسكونى و منازل هيچ چيزى ارث نمىبردچه اينكه او از زوج فرزند داشته باشد و چه نداشته باشد .
چنين قضاوتى كه جناب ابن ادريس حلى ( رحمه الله ) درباره نظر مرحوم شيخ الطائفه ( رحمه الله ) نمود ، خود ، منشأ بحث جديدى ميان فقهاء گرديد ، كه ثمرهى آن در بررسى دايره و « معقد اجماع » يا « معقد شهرت » مؤثر و مفيد است ؛ از اين رو ، لازم است به بررسى كلام شيخ طوسى ( رحمه الله ) بپردازيم .
كلام شيخ طوسى ( رحمه الله ) در « الاستبصار » عدول از « النهاية » يا اعلام نظر نهايى ؟
براى روشن شدناينكه : آيا كلام ابن ادريس ( رحمه الله ) در مورد عدول شيخ طوسى ( رحمه الله ) از فتواى در كتابِ « النهاية فى مجرد الفقه و الفتاوى » به فتواى جديد در كتاب « الاستبصار فيما اختلف من الاخبار » صحيح است يا خير ؟ ابتداء مقتضى است كلام شيخ طوسى ( رحمه الله ) در كتاب « الاستبصار فيما اختلف من الاخبار » مورد بررسى و مداقّه قرار گيرد .
مطلب مورد استناد مرحوم ابن ادريس حلى ( رحمه الله ) در كتاب « الاستبصار » ، باب نود
و چهارم يعنى « بَابُ أَنَّ الْمَرْأَةَ لَا تَرِثُ مِنَ الْعَقَارِ وَ الدُّورِ وَ الْأَرَضِينَ شَيْئاً مِنْ تُرْبَةِ الْأَرْضِ
هامش
( 1 ) . ر . ك . به : السرائر الحاوى لتحرير الفتاوى ، ابن ادريس ( رحمه الله ) ، ج 3 ، ص : 259 .