در مقام بيان مفهوم است .
خلاصه اينكه ، در مواردى كه امام ( ع ) در مقام بيان مفهوم بوده است ، بلا اشكال و بدون ترديد ، « لقب » ، داراى مفهوم است .
نتيجه استدلال ايشان اين است كه وقتى امام ( ع ) مىفرمايد : « زوجه از رباع محروم است و ارث نمىبرد » ؛ مفهوم كلامشان اين است كه گويا امام ( ع ) فرمودهاند : « زوجه از غير رباع محروم نيست و ارث مىبرد » .
ثانياً : در روايت سوم ، « آجر » ، « بناء » ، « چوب » و « نى » قرينه است بر اينكه مراد امام ( ع ) از ارض ، مطلق ارض نيست ؛ بلكه ، مراد از ارض ، زمين خانه مسكونى است يعنى امام ( ع ) در آنجا در مقام بيان مفهوم است ؛ لذا ، لقب ، داراى مفهوم است . « 1 » دو مناقشه بر پذيرش مفهوم لقب
مناقشهى اول : اين است كه ، از كدام قسمت روايت معلوم مىشود كه امام ( ع ) در مقام بيان مفهوم بوده است ؟ ! و اين نحوه مفهومگيرى ، از كلام امام ( ع ) درستنبوده و مورد قبول هم نيست ؛ زيرا ، در آن زمان ، غالب مواردى كه مردم از امام ( ع ) سؤال مىكردند پيرامون « رباع » و « ارض مسكونى » بوده است .
به عبارت ديگر ، در ميان اكثر خانوادهها ، غالباًخانه مسكونى به عنوان ما ترك ، مطرح و مورد ابتلاء بوده است و اين موضوع به خصوص در زمانهاى گذشتهپررنگتر بوده است . يعنى اينكه زوج در آن زمانها به صورت نادر و غير غالب ، از خود ، زمينِ باغ ، زمين كشاورزى و زمينهاى ديگر ، به ارث باقى مىگذاشت تا مورد سؤال و محل ابتلاء قرار گيرد ؛ از اين رو ، شايد توجه امام ( ع ) نيز به موارد غالب و مبتلىبه بوده كه آنها را براى مردم بيان مىكردند ، نه اينكه امام ( ع ) در مقام افاده مفهوم بوده باشند .
هامش
( 1 ) . ر . ك . به : فتواى آيت الله العظمى بروجردى ( رحمه الله ) و رسالة فى ارث الزوجة آيت الله العظمى صافى گلپايگانى دامت بركاته .