است كه انجام مىداديد ) .
و به اينها نيز مىگويد : « * ( إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ ) * » : « اين تهديد به خاطر آن است كه شما مجرميد » ( 1 ) .
و به هر حال نشان مىدهد كه سرچشمه عذاب الهى جرم و گناه انسان است كه از بىايمانى يا اسارت در چنگال شهوات ناشى مىشود .
سپس اين تهديد را بار ديگر با جمله : « واى در آن روز بر تكذيب كنندگان تكميل مىكند ( * ( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ ) * ) .
همانها كه به زرق و برق دنيا و لذات و شهوات آن مغرور و فريفته شدند ، و عذاب الهى را براى خود خريدند .
در آيه بعد به يكى ديگر از عوامل انحراف و بدبختى و آلودگى آنها اشاره كرده ، مىافزايد : « چنان از باده غرور سرمستند كه وقتى به آنان گفته شود در برابر پروردگار ركوع كنيد ركوع نمىكنند » ( * ( وَإِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لا يَرْكَعُونَ ) * ) .
بسيارى از مفسران گفتهاند كه اين آيه در باره قبيله « ثقيف » نازل شد كه پيامبر ص به آنها فرمود : « نماز بخوانيد » آنها گفتند : ما هرگز در برابر كسى خم نمىشويم ، و اين براى ما عيب است ! پيامبر ص فرمود :
لا خير فى دين ليس فيه ركوع و لا سجود
: « دينى كه در آن ركوع و سجود نباشد ارزشى ندارد » ! ( 2 ) .
آنها نه فقط از ركوع و سجود ابا داشتند بلكه اين روح غرور و نخوت
هامش
( 1 ) اين آيه در حقيقت محذوفى دارد و در تقدير به گفته مجمع البيان چنين است * ( كُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِيلًا ) * فان الموت كائن لا محالة ولى به نظر مىرسد مناسبتر اين است كه در تقدير چنين باشد : * ( كُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِيلًا ) * و انتظروا العذاب فانكم مجرمون .
( 2 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 419 ، و همين معنى را « آلوسى » در « روح المعانى » و « قرطبى » در تفسير خود و « زمخشرى » در « كشاف » و « روح البيان » ذيل آيه مورد بحث نقل كردهاند .