ضمنا بايد توجه داشت « كفور » واژه اى است كه هم در مورد « كفران نعمت » به كار مىرود و هم در مورد « كفر اعتقادى » ( همانگونه كه راغب در مفردات آورده است ) .
در آخرين آيه مورد بحث اشاره كوتاه و پرمعنايى به سرنوشت كسانى كه راه كفر و كفران را مىپويند كرده ، مىفرمايد : « ما براى كافران زنجيرها و غلها و شعلههاى سوزان آتش آماده كردهايم » ( * ( إِنَّا أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ سَلاسِلَ وَأَغْلالًا وَسَعِيراً ) * ) .
تعبير به « اعتدنا » ( آماده كردهايم ) تاكيدى است بر مساله حتمى بودن مجازات اين گروه ، درست است كه آماده كردن از قبل ، كار كسانى است كه توانايى محدودى دارند و احتمال مىدهند به هنگام نياز توانايى پيدا نكنند ، و اين معنى در باره خداوند موردى ندارد چرا كه هر چه را اراده كند با فرمان « كن » فورا موجود مىشود ، در عين حال براى بيان قطعى بودن مجازات كافران اعلام مىكند كه وسائل مجازات آنها از هم اكنون آماده است ! « سلاسل » جمع « سلسله » به معنى « زنجير » و « اغلال » جمع « غل » به معنى حلقه اى است كه بر گردن يا دستها قرار مىدهند ، سپس آن را با زنجير مىبندند ( 1 ) .
به هر حال ذكر غل و زنجير ، و سپس شعلههاى سوزان آتش بيانگر مجازات عظيم اين گروه است كه در آيات ديگر قرآن نيز به آن اشاره شده ، و « عذاب » و « اسارت » در آن جمع است .
آزادى آنها در شهوات در اينجا سبب اسارت آنها در آنجا مىشود ،
هامش
( 1 ) توضيح بيشتر در باره معنى « اغلال » را ذيل آيه 8 سوره يس ( جلد 18 صفحه 321 ) مطالعه فرمائيد .