را شنوا و بينا قرار داديم « ( * ( إِنَّا خَلَقْنَا الإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيه فَجَعَلْناه سَمِيعاً بَصِيراً ) * ) .
« امشاج » جمع « مشج » ( بر وزن نسج يا بر وزن سبب ) يا جمع « مشيج » ( بر وزن مريض ) به معنى شىء مخلوط است .
آفرينش انسان از « نطفه مخلوط » ممكن است اشاره به اختلاط نطفه مرد و زن و تركيب « اسپر » و « اوول » بوده باشد همانگونه كه در روايات اهل بيت ع اجمالا به آن اشاره شده است . يا اشاره به استعدادهاى مختلفى كه در درون نطفه از نظر عامل وراثت از طريق ژنها و مانند آن وجود دارد ، و يا اشاره به اختلاط مواد مختلف تركيبى نطفه است ، چرا كه از دهها ماده مختلف تشكيل يافته ، و يا اختلاط همه اينها با يكديگر ، معنى اخير از همه جامعتر و مناسبتر است .
اين احتمال نيز داده شده كه امشاج اشاره به تطورات نطفه در دوران جنينى است » .
جمله « نبتليه » اشاره به رسيدن انسان به مقام « تكليف و تعهد و مسئوليت و آزمايش و امتحان » است ، و اين يكى از بزرگترين مواهب خدا است كه به انسان كرامت فرموده و او را شايسته « تكليف و مسئوليت » قرار داده است .
و از آنجا كه « آزمايش و تكليف » بدون « آگاهى » ممكن نيست ، در آخر آيه اشاره به ابزار شناخت و چشم و گوش مىكند كه در اختيار انسانها قرار داده است .
هامش
( 1 ) بايد توجه داشت با وجود اينكه « نطفه » مفرد است و صفت آن « امشاج » به صورت جمع آمده ، اين به خاطر آن است نطفه از اجزاء مختلفى تركيب يافته ، و در حكم جمع است و بعضى نيز مانند « زمخشرى » در « كشاف » گفتهاند كه امشاج مفرد است هر چند بر وزن جمع مىباشد .