فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد پدران و برادرانتان را دوستان خود قرار ندهيد اگر آنها كفر را بر ايمان مقدم بشمرند ، و هر كس از شما آنها را دوست دارد ظالم و ستمگر است » .
ولى از آنجا كه ممكن است اين دستور بهانه اى براى خشونت و انتقامجويى و افراط از ناحيه پدران و همسران گردد بلا فاصله در ذيل آيه براى تعديل آنها مىفرمايد : « و اگر عفو كنيد و صرفنظر نمائيد و ببخشيد خداوند نيز شما را مشمول عفو و رحمتش قرار مىدهد چرا كه خدا غفور و رحيم است » ( * ( وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) .
بنا بر اين اگر آنها از كار خود پشيمان شدند و در مقام عذرخواهى برآمدند ، و يا بعد از هجرت به شما پيوستند آنها را از خود نرانيد ، عفو و گذشت پيشه كنيد ، همانطور كه انتظار داريد خدا هم با شما چنين كند .
در داستان افك « عايشه » در تفسير سوره نور مىخوانيم : هنگامى كه كار شايعه سازان در مدينه بالا گرفت بعضى از مؤمنان كه بستگانشان در صف شايعه - سازان بودند سوگند ياد كردند كه هر گونه كمك مالى را از آنها قطع كنند ، آيه 22 همان سوره نازل شد و گفت : « آنها كه داراى برترى مالى و وسعت زندگى هستند نبايد سوگند ياد كنند كه از انفاق نسبت به نزديكان و مستمندان و مهاجران در راه خدا دريغ نمايند آنها بايد عفو كنند و صرفنظر نمايند » :
أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَكُمْ : « آيا دوست نداريد خداوند شما را ببخشد » ؟ ! در اينكه فرق ميان « عفو » و « صفح » و « غفران » چيست ؟ با توجه به مفهوم لغوى آنها روشن مىشود كه سلسله مراتب بخشش گناه را بيان مىكند ، زيرا « عفو » به معنى صرفنظر كردن از مجازات است ، و « صفح » مرتبه بالاترى است يعنى ترك هر گونه سرزنش ، و « غفران » به معنى پوشاندن گناه و به فراموشى سپردن آن است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 205
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٥