در پنجمين موهبت بزرگ از آسمان به زمين نظر مىافكند ، و مىفرمايد :
« و گياه و درخت براى او سجده مىكنند » ( * ( وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ ) * ) .
« نجم » گاه به معنى ستاره مىآيد ، و گاه به معنى گياهان بدون ساقه و در اينجا به قرينه « شجر » ( درخت ) منظور معنى دوم يعنى گياهان بدون ساقه است ( 1 ) .
اصولا اين واژه در اصل به معنى طلوع است ، و اگر به اين گياهان « نجم » مىگويند به خاطر آن است كه از زمين سر بر مىآورند ، و اگر به ستاره « نجم » گفته مىشود نيز به خاطر طلوع آن است .
مىدانيم تمام مواد غذايى انسانها در اصل از گياهان گرفته مىشود ، با اين تفاوت كه قسمتى را انسان مستقيما مصرف مىكند ، و قسمت ديگرى صرف تغذيه حيواناتى مىشود كه جزء مواد غذايى انسانها است ، اين معنى حتى در مورد حيوانات دريايى نيز صادق است ، زيرا آنها نيز از گياهان بسيار كوچكى تغذيه مىكنند كه ميليونها ميليون از آن در هر گوشه و كنار دريا در پرتو نور آفتاب مىرويد و در لابلاى امواج در حركت است .
به اين ترتيب « نجم » انواع گياهان كوچك و خزنده ( مانند بوته كدو خيار و امثال آنها ) و « شجر » و انواع گياهان ساقه دار مانند غلات و درختان ميوه و غير آن را شامل مىشود .
و تعبير « يسجدان » ( اين دو سجده مىكنند ) اشاره به تسليم بى قيد و شرط آنها در برابر قوانين آفرينش ، و در مسير منافع انسانهاست ، مسيرى كه خدا براى آنها تعيين كرده ، و آن را بى كم و كاست مىپيمايند .
در ضمن اشاره به اسرار توحيدى آنها نيز هست ، چرا كه در هر برگ و هر دانه گياهى آيات عجيبى از عظمت و علم پروردگار وجود دارد ، و « هر
هامش
( 1 ) راغب در مفردات مىگويد : النجم ما لا ساق له من النبات .