دنيا است ( 1 ) .
ديگر اينكه تعبير به « * ( مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ ) * » ظاهرا اشاره به سرنوشت اقوامى است كه در اين سوره از آنها ياد شده ، مانند قوم لوط و قوم فرعون و عاد و ثمود كه هر يك به نوعى از عذاب دنيا گرفتار شدند و از ميان رفتند .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه اگر آيه مربوط به عذاب دنيا است ، پس چرا اين وعده الهى در باره آنها تحقق نيافت ؟
اين سؤال دو پاسخ دارد :
1 - اين وعده در باره بسيارى از آنها مانند ابو جهل و جمعى ديگر در غزوه بدر و غير آن تحقق يافت .
2 - نزول اين عذاب براى همه آنها مشروط به عدم بازگشت به سوى خدا و عدم توبه از شرك بوده ، و هنگامى كه غالب آنها در فتح مكه ايمان آوردند ، اين شرط منتفى شد و عذاب الهى بر طرف گشت .
و در آخرين آيه تهديد به عذاب دنيا را با تهديد به عذاب آخرت تكميل كرده ، مىگويد : « واى بر كسانى كه كافر شدند از روزى كه به آنها وعده داده مىشود » ( * ( فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ ) * ) .
همانگونه كه اين سوره از مساله معاد و رستاخيز آغاز شد ، با تاكيد بر همين مساله پايان مىگيرد ( 2 ) .
هامش
( 1 ) به آيات 57 و 58 سوره انعام و آيه 72 نمل و مانند آن مراجعه شود ، البته اين تعبير در آيات قرآن احيانا در مورد قيامت نيز به كار رفته است .
( 2 ) بعضى احتمال دادهاند كه اين آيه نيز اشاره به عذاب دنيا باشد ، در حالى كه اين گونه تعبير در قرآن مجيد معمولا براى روز قيامت مىشود .