« و نيز اصحاب الايكه و قوم تبع » ( * ( وَأَصْحابُ الأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ ) * ) .
« ايكه » به معنى درختان فراوان و در هم پيچيده ، و يا به تعبير ديگر بيشه مانند است ، و اصحاب الايكه گروهى از قوم شعيب هستند كه در غير شهر « مدين » زندگى مىكردند ، شهرى كه داراى درختان بسيار بود ( 1 ) .
و منظور از « قوم تبع » گروهى از مردم يمن است زيرا « تبع » لقبى است براى پادشاهان يمن به اعتبار اينكه مردم از آنها تبعيت مىكردند ، و ظاهر تعبير قرآن در اينجا و در يك آيه ديگر ‹ 37 - دخان ) خصوص يكى از پادشاهان يمن است كه در بعضى از روايات نام او « اسعد ابو كرب » ذكر شده ، و جمعى معتقدند كه او مرد مؤمنى بود ، و مردم را به پيروى از دعوت انبياء فرا مىخواند ، هر چند با او مخالفت كردند ( 2 ) .
سپس به تمام اين اقوام هشتگانه اشاره كرده ، مىگويد : « هر يك از آنها فرستادگان الهى را تكذيب كردند ، و وعده عذاب خداوند در باره آنها تحقق يافت » ( * ( كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ ) * ) .
اينكه مىگويد : آنها « رسولان الهى » را تكذيب كردند ، در حالى كه هر يك از آنها فقط پيامبر خود را تكذيب نمودند ، به خاطر آن است كه فعلى كه از مجموع آنها سر زد رويهمرفته تكذيب همه انبياء بود ، هر چند هر كدام يك پيامبر را تكذيب كردند .
و يا از اين جهت است كه تكذيب يكى از پيامبران تكذيب بقيه نيز محسوب مىشود چرا كه محتواى دعوت همه يكى است .
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر به جلد 11 صفحه 120 و جلد 15 صفحه 330 ذيل آيات 78 حجر و 176 شعراء مراجعه فرمائيد .
( 2 ) شرح بيشتر در باره قوم تبع را در جلد بيست و يكم ( ذيل آيه 37 سوره دخان ) مطالعه فرمائيد .