به هر حال اين اقوام هم پيامبرانشان را تكذيب كردند ، و هم مساله توحيد و معاد را ، و سرانجام به سرنوشت دردناكى گرفتار شدند ، بعضى گرفتار طوفان شدند ، بعضى سيلاب ، و بعضى ديگر صاعقه ، و بعضى زلزله ، و يا غير آن و سرانجام ميوه تلخ تكذيب را چشيدند .
مطمئن باش اگر اين قوم كافر كه در برابر تو قرار دارند به اين وضع ادامه دهند ، اينها نيز سرنوشتى بهتر از آنان ندارند .
بعد به ذكر يكى ديگر از دلائل امكان رستاخيز پرداخته ، مىگويد :
« آيا ما از آفرينش نخستين عاجز و ناتوان مانديم » كه قادر بر آفرينش دوم و رستاخيز نباشيم ؟ ! ( * ( أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الأَوَّلِ ) * ) ( 1 ) .
سپس مىافزايد : آنها در آفرينش نخستين ترديد ندارند ، زيرا خالق انسانها را خدا مىدانند « ولى آنها با اين دلائل روشن از خلق جديد و رستاخيز ترديد دارند » ( * ( بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ ) * ) .
در حقيقت آنها بر اثر هواى نفس و تعصب و لجاجت گرفتار تناقضند ، از يك سو خالق انسانها را در آغاز خداوند مىدانند كه همه را از خاك آفريده ، اما از سوى ديگر وقتى به مساله آفرينش مجدد انسانها از خاك مىرسند آن را مطلبى عجيب و باورناكردنى مىشمرند ، در حالى كه هر دو مثل يكديگرند « و حكم الامثال فى ما يجوز و فى ما لا يجوز واحد » .
و به اين ترتيب در اين آيات و آيات گذشته از چهار راه مختلف براى مساله معاد استدلال مىكند : از طريق علم خدا ، و از طريق قدرت او ، و سپس از طريق تكرار صحنههاى معاد در جهان گياهان ، و سرانجام از طريق توجه
هامش
( 1 ) جمله فوق محذوفى دارد و در تقدير چنين است : * ( أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الأَوَّلِ ) * حتى نعجز عن الثانى .