آرى آفرينش زمين از يك سو ، گسترش آن ( بيرون آمدن از زير آب ) از سوى ديگر ، پيدايش كوهها كه ريشههاى آن به هم پيوسته و همچون زرهى زمين را در برابر فشارهاى درونى و برونى و جزر و مدهاى حاصل از جاذبه ماه و خورشيد حفظ مىكند ، از سوى سوم ، و پيدايش انواع گياهان با آن همه عجائب و زيبائيها از سوى چهارم همگى دليل بر قدرت بى پايان او است ( 1 ) .
تعبير به * ( مِنْ كُلِّ زَوْجٍ ) * اشاره به مساله زوجيت در عالم گياهان است كه در موقع نزول اين آيات هرگز به عنوان يك اصل كلى كشف نشده بود و بعد از قرنها علم و دانش بشر پرده از روى آن برداشت ، و يا به معنى اصناف و انواع مختلف گياهان است ، چرا كه تنوع در عالم گياهان فوق العاده زياد و حيرتانگيز است .
در آيه بعد نتيجه گيرى كرده ، مىگويد : « همه اينها را به منظور بينايى و بيدارى بندگانى آفريديم كه مىخواهند به سوى ما باز گردند » و حق را دريابند ( * ( تَبْصِرَةً وَذِكْرى لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ ) * ) ( 2 ) .
آرى كسى كه قدرت بر آفرينش آسمانها با آن همه عظمت و زيبايى ، و زمين با اينهمه نعمت و جمال و نظم و حساب دارد ، چگونه نمىتواند مردگان را بار ديگر لباس حيات بپوشاند ، و قيامتى بر پا كند ؟ آيا اين قدرت عظيم خيره كننده دليل روشنى بر امكان معاد نيست !
هامش
( 1 ) در باره فوائد آفرينش كوهها و همچنين گسترش زمين و زوجيت در عالم گياهان بحث مشروحى در سوره رعد جلد دهم صفحه 113 به بعد ( ذيل آيه 3 ) داشتيم .
( 2 ) « تبصرة » مىتواند « مفعول له » بوده باشد ، يا « مفعول مطلق » ولى احتمال اول مناسبتر است .
« ذكرى » نيز عطف بر آن است و همان معنى را مىبخشد .