بهشت و نعمتهايش در جهان ديگر است ، ديديم كه قارونها و فرعونها چه عاقبتى پيدا كردند با اينكه قدرت آنها بىنظير بود ؟ چون تقوى نداشتند به دردناكترين سرنوشت مبتلا شدند .
سخن را در باره اين آيه با حديثى كه از امام صادق ع نقل شده پايان مىدهيم و آن اينكه هنگامى كه امام ع اين آيه را تلاوت نمود شروع به گريه كرد و فرمود :
ذهبت و اللَّه الامانى عند هذه الاية :
« با وجود اين آيه همه آرزوها بر باد رفته است » ! و دسترسى به سراى آخرت مشكل است ! ( 1 ) .
بعد از ذكر اين واقعيت كه سراى آخرت و نعمتهايش از آن سلطه جويان و مستكبران نيست بلكه مخصوص پرهيزكاران متواضع و حقطلب است ، در دومين آيه مورد بحث به بيان يك قانون كلى كه آميزه اى است از « عدالت » و « تفضل » در مورد پاداش و كيفر پرداخته مىگويد : « كسى كه كار نيكى انجام دهد ، پاداشى بهتر از آن دارد » ( * ( مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه خَيْرٌ مِنْها ) * ) .
اين همان مرحله « تفضل » است يعنى خداوند همچون مردم تنگچشم نيست كه به هنگام رعايت عدالت ، سعى مىكنند مزد و پاداش درست به اندازه عمل باشد او گاهى ده برابر و گاه صدها برابر و گاه هزاران برابر ، از لطف بىكرانش پاداش عمل مىدهد ، و حد اقل آن همان ده برابر است ، چنان كه در آيه 160 سوره انعام مىخوانيم : مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها ، و حد اكثر آن را تنها خدا مىداند كه گوشه اى از آن در مورد انفاق در راه خدا ، در آيه 261 سوره بقره آمده است .
البته اين مضاعف ساختن اجر و پاداش بىحساب نيست ، بستگى به ميزان پاكى عمل و اخلاص و حسن نيت و صفاى قلب دارد ، اين مرحله تفضل الهى در باره
هامش
( 1 ) تفسير على بن ابراهيم ذيل آيه مورد بحث .