ولى روشن است كه هيچگونه دليلى بر محدود ساختن معنى صبر ، در آيه مورد بحث نداريم بلكه يك مفهوم كلى و جامع را در بر دارد كه هر گونه شكيبايى را در برابر مشكلات ، مخالفتها ، آزارها ، هيجانها ، طغيانها و مصائب گوناگون را شامل مىشود و ايستادگى در برابر تمام اين حوادث در مفهوم جامع صبر مندرج است .
« صبر » يك اصل كلى و اساس اسلامى است كه در موردى از قرآن با نماز همراه ذكر شده است شايد به اين دليل كه نماز در انسان « حركت » مىآفريند و دستور صبر ، مقاومت ايجاب مىكند ، و اين دو يعنى « حركت » و « مقاومت » هنگامى كه دست به دست هم دهند عامل اصلى هر گونه پيروزى خواهند شد .
اصولا هيچگونه نيكى بدون ايستادگى و صبر ممكن نيست ، چون بپايان رساندن كارهاى نيك حتما استقامت لازم دارد ، و به همين جهت در آيه فوق به دنبال امر به صبر مىفرمايد خداوند پاداش نيكوكاران را ضايع نمىكند ، يعنى نيكوكارى بدون صبر و ايستادگى ميسر نيست .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه مردم در برابر حوادث ناگوار به چند گروه تقسيم مىشوند .
1 - گروهى فورا دست و پاى خود را گم مىكنند و به گفته قرآن بنا بر جزع و فزع مىگذارند إِذا مَسَّه الشَّرُّ جَزُوعاً ( معارج - 20 ) .
2 - گروه ديگرى دست و پاى خود را گم نمىكنند و با تحمل و برد بارى در برابر حادثه مىايستند .
3 - گروه ديگرى هستند كه علاوه بر تحمل و برد بارى ، شكر گزارى هم دارند .
4 - گروه ديگرى هستند كه در برابر اين گونه حوادث عاشقانه به تلاش
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 272
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧٢