گرفت ، و او همچون پر كاهى بر روى امواج عظيم نيل مىغلطيد ، در اين هنگام پردههاى غرور و بى خبرى از مقابل چشمان او كنار رفت ، و نور توحيد فطرى درخشيدن گرفت ، فرياد زد : من ايمان آوردم كه معبودى جز آن كس كه بنى اسرائيل به او ايمان آوردهاند ، وجود ندارد « ( * ( حَتَّى إِذا أَدْرَكَه الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ أَنَّه لا إِله إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِه بَنُوا إِسْرائِيلَ ) * ) .
نه تنها با قلب خود ايمان آوردم بلكه عملا هم « در برابر چنين پروردگار توانايى تسليم » ( * ( وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ ) * ) .
در واقع هنگامى كه پيشگوييهاى موسى يكى پس از ديگرى بوقوع پيوست و فرعون بيش از پيش از صدق گفتار اين پيامبر بزرگ آگاه شد ، و قدرتنمايى او را مشاهده كرد ، ناچار اظهار ايمان نمود ، به اميد اينكه همانگونه كه « خداى بنى اسرائيل » آنها را از اين امواج كوه پيكر رهايى بخشيد ، او را نيز رهايى بخشد ، لذا مىگويد : به همان خداى بنى اسرائيل ايمان آوردم ! .
ولى بديهى است چنين ايمانى كه به هنگام نزول بلا و گرفتار شدن در چنگال مرگ اظهار مىشود ، در واقع يك نوع ايمان اضطرارى است ، كه هر جانى و مجرم و گنهكارى دم از آن مىزند ، بى آنكه ارزشى داشته باشد و يا دليل بر تكامل و حسن نيت و صدق گفتار او گردد .
به همين جهت خداوند او را مخاطب ساخت و فرمود : « اكنون ايمان مىآورى در حالى كه قبل از اين طغيان و گردنكشى و عصيان نمودى ، و در صف مفسدان فى الارض و تبهكاران قرار داشتى » ( * ( آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ ) * ) .
سابقا نيز در آيه 18 سوره نساء خوانديم : ( وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الآنَ : « براى كسانى كه كارهاى سوء انجام دهند ، و به هنگام فرا رسيدن مرگ توبه كنند ، توبه اى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 376
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٧٦