و در تعقيب آن نام جمع كثيرى از پيامبران را كه از دودمان ابراهيم بودند مىبرد ، نخست مىگويد : « از دودمان ابراهيم ، داود و سليمان و ايوب و يوسف و موسى و هارون هستند » ( * ( وَمِنْ ذُرِّيَّتِه داوُدَ وَسُلَيْمانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسى وَهارُونَ ) * ) .
سپس با اين جمله كه « اين چنين نيكوكاران را پاداش مىدهيم » روشن مىكند كه مقام و موقعيت آنها در پرتو اعمال و كردار آنها بود ( * ( وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ ) * ) .
در اينكه ضمير من ذريته ( از دودمان او ) به چه كسى بر مىگردد ؟ به ابراهيم يا نوح ؟ در ميان مفسران گفتگوى زيادى است ، ولى غالب مفسران آن را به ابراهيم باز گردانيدهاند و ظاهرا نبايد ترديد داشت كه مرجع ضمير ابراهيم است ، زيرا بحث آيه درباره مواهب خدا نسبت به ابراهيم مىباشد ، نه درباره نوح پيغمبر ، به علاوه از روايات متعددى كه بعدا نقل خواهيم كرد اين موضوع نيز استفاده مىشود .
تنها مطلبى كه سبب شده بعضى از مفسران ضمير را به نوح باز گردانند ذكر نام « يونس » و « لوط » در آيات بعد است ، زيرا مشهور در تواريخ آن است كه « يونس » از فرزندان ابراهيم نبوده ، و « لوط » هم برادرزاده يا خواهرزاده ابراهيم است .
ولى در مورد « يونس » ، مورخان اتفاق نظر ندارند ، بعضى او را از دودمان ابراهيم دانستهاند ( 1 ) و بعضى او را از پيامبران بنى اسرائيل شمردهاند ( 2 ) .
به علاوه مورخان معمولا نسب را از طرف پدر حفظ مىكنند ، چه مانعى دارد كه يونس همانند عيسى كه نامش را نيز در آيات فوق مىخوانيم از طرف مادر ، به ابراهيم منتهى شود .
هامش
( 1 ) تفسير آلوسى جلد 7 صفحه 184 .
( 2 ) دائرة المعارف فريد وجدى جلد دهم صفحه 1055 ( ذيل ماده يونس ) .