« هيچ جنبنده اى در زمين ، و هيچ پرنده اى كه با دو بال خود پرواز مىكند نيست مگر اينكه امتهايى همانند شما هستند » ( * ( وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الأَرْضِ وَلا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْه إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ) * ) .
و به اين ترتيب هر يك از انواع حيوانات و پرندگان براى خود امتى هستند همانند انسانها ، اما در اينكه اين همانندى و « شباهت » در چه جهت است ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، بعضى شباهت آنها را با انسانها از ناحيه اسرار شگفتانگيز خلقت آنها دانستهاند زيرا هر دو نشانه هايى از عظمت آفريدگار و خالق را با خود همراه دارند .
و بعضى از جهت نيازمنديهاى مختلف زندگى يا وسايلى را كه با آن احتياجات گوناگون خود را بر طرف مىسازند ، مىدانند .
در حالى كه جمعى ديگر معتقدند كه منظور شباهت آنها با انسان از نظر درك و فهم و شعور است ، يعنى آنها نيز در عالم خود داراى علم و شعور و ادراك هستند ، خدا را مىشناسند و به اندازه توانايى خود او را تسبيح و تقديس ميگويند ، اگر چه فكر آنها در سطحى پائينتر از فكر و فهم انسانها است ، و ذيل اين آيه - چنان كه خواهد آمد - نظر آخر را تقويت مىكند .
سپس در جمله بعد مىگويد : « ما در كتاب هيچ چيز را فروگذار نكرديم » ( * ( ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ) * ) .
ممكن است منظور از كتاب ، قرآن بوده باشد كه همه چيز ( يعنى تمام امورى كه مربوط به تربيت و هدايت و تكامل انسان است ) در آن وجود دارد ، منتها گاهى به صورت كلى بيان شده ، مانند دعوت به هر گونه علم و دانش ، و گاهى به جزئيات هم پرداخته شده است مانند بسيارى از احكام اسلامى و مسائل اخلاقى .
احتمال ديگر اينكه منظور « از كتاب » « عالم هستى » است ، زيرا عالم
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 222
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٢٢