1 - منظور از « محاربه با خدا و پيامبر » آن چنان كه در احاديث اهل بيت وارد شده و شان نزول آيه نيز كم و بيش به آن گواهى مىدهد اين است كه :
كسى با تهديد به اسلحه به جان يا مال مردم تجاوز كند ، اعم از اينكه به صورت دزدان گردنهها در بيرون شهرها چنين كارى كند و يا در داخل شهر ، بنا بر اين افراد چاقوكشى كه حمله به جان و مال و نواميس مردم مىكنند نيز مشمول آن هستند .
ضمنا جالب توجه است كه محاربه و ستيز با بندگان خدا در اين آيه به عنوان محاربه با خدا معرفى شده و اين تاكيد فوق العاده اسلام را در باره حقوق انسانها و رعايت امنيت آنان ثابت مىكند .
2 - منظور از قطع دست و پا طبق آنچه در كتب فقهى اشاره شده همان مقدارى است كه در مورد سرقت بيان گرديده يعنى تنها بريدن چهار انگشت از دست يا پا مىباشد ( 1 ) .
3 - آيا مجازاتهاى چهارگانه فوق جنبه تخييرى دارد يعنى حكومت اسلام هر كدام از آنها را در باره هر كسى صلاح ببيند اجراء مىكند ، و يا متناسب با چگونگى جرم و جنايتى است كه از آنها انجام گرفته ؟ يعنى اگر افراد محارب دست به كشتن انسانهاى بىگناهى زدهاند مجازات قتل براى آنها انتخاب مىشود و اگر اموال مردم را با تهديد به اسلحه ببرند انگشتان دست و پاى آنها قطع مىشود و اگر هم دست به آدمكشى و هم سرقت اموال زده باشند اعدام مىشوند و جسد آنها براى عبرت مردم مقدارى به دار آويخته مىشود و اگر تنها اسلحه به روى مردم كشيدهاند بدون اينكه خونى ريخته شود و يا سرقتى انجام گيرد به شهر ديگرى تبعيد خواهند شد ، شك نيست كه معنى دوم به حقيقت نزديكتر است ، و اين مضمون در چند حديث كه از ائمه اهل بيت ع نقل شده وارد
هامش
( 1 ) كنز العرفان فى فقه القرآن جلد 2 صفحه 352 .