جمله « * ( أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ) * » عطف بجمله « او يكبتهم » مىباشد ، و اين آيه دنباله آيه قبل محسوب مىشود ، و در اين صورت مجموع معنى دو آيه چنين خواهد بود :
« خداوند وسائل پيروزى را در اختيار شما قرار خواهد داد ، و يكى از چهار سرنوشت را براى كافران مقرر مىسازد : يا قسمتى از پيكر لشكر مشركان را از بين مىبرد ، يا آنها را به اين وسيله مجبور به بازگشت مىكند ، و يا آنها را در صورت شايستگى و توبه مىبخشد ، و يا آنها را بخاطر ظلمشان مجازات مىكند ، و خلاصه با هر دسته اى از آنها بر طبق حكمت و عدالت رفتار خواهد نمود ، و تو در باره آنها پيش خود هيچگونه تصميمى نمىتوانى بگيرى » .
در باره علت نزول اين آيه نيز روايات متعددى نقل شده است از جمله پس از آنكه دندان و پيشانى پيامبر در جنگ « احد » شكست ، و آن همه ضربات سخت بر پيكر مسلمين وارد شد ، پيامبر از آينده مشركان نگران گرديد و پيش خود فكر مىكرد چگونه اين جمعيت قابل هدايت خواهند بود و فرمود « كيف يفلح قوم فعلوا هذا بنبيهم و هو يدعوهم الى ربهم » : « چگونه چنين جمعيتى رستگار خواهند شد كه با پيامبر خود چنين رفتار مىكنند در حالى كه وى آنها را بسوى خدا دعوت مىكند » .
آيه فوق نازل شد و به پيامبر ص دلدارى داد كه تو مسئول هدايت آنها نيستى بلكه تنها موظف بتبليغ آنها مىباشى » .
رفع اشتباه
در اينجا لازم است به دو نكته توجه شود :
1 - مفسر معروف نويسنده « المنار » معتقد است كه اين آيه درس بزرگى در زمينه استفاده از وسايل طبيعى براى پيروزى ، به مسلمانان ، مىآموزد ، و آن اينكه