چيزى كه در باره حارث نازل شد نازل مىگردد . هنگامى كه رسول اللَّه ص مكه را فتح كرد بعضى از آنها وارد اسلام شدند و توبه آنها پذيرفته شد و اما در مورد كسانى كه در حال كفر از دنيا رفته بودند آيه دوم نازل گرديد ( 1 ) .
تفسير : توبه بى فايده
در آيات قبل سخن از كسانى در ميان بود كه از راه انحرافى خود پشيمان شده و توبه حقيقى نموده بودند و لذا توبه آنها قبول شد ولى در اين آيه سخن از كسانى است كه توبه آنها پذيرفته نيست اينها كسانى هستند كه نخست ايمان آورده سپس كافر شده و در كفر پافشارى و اصرار دارند و به همين دليل هيچگاه حاضر به پيروى از دستورات حق نيستند مگر اينكه كار بر آنها مشكل شود و راهى جز اطاعت و توبه و تسليم نبينند يقينا خداوند توبه اين گونه افراد را قبول نخواهد كرد .
مىفرمايد : « كسانى كه بعد از ايمان آوردن كافر شدند سپس بر كفر خود افزودند ( و در اين راه اصرار ورزيدند ) هيچگاه توبه آنان قبول نمىشود ( چرا كه از روى ناچارى صورت مىگيرد ) و آنها گمراهاناند » چرا كه هم راه خدا را گم كردهاند و هم راه توبه را ( * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ ) * ) .
توبه آنها ظاهرى است چرا كه وقتى پيروزى طرفداران حق را ببينند از روى ناچارى اظهار پشيمانى و توبه مىكنند و طبيعى است كه چنين توبه اى پذيرفته نشود .
احتمال ديگرى كه در تفسير اين آيه داده شده اين است كه اين گونه اشخاص زمانى پشيمان مىشوند و توبه مىكنند كه خود را در آستانه مرگ و پايان عمر ببينند
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، جلد 1 - 2 صفحه 472 ذيل آيه مورد بحث .