و مىدانيم كه در آن ساعت درهاى توبه بسته مىشود و چنان توبه اى پذيرفته نخواهد شد . در واقع اين آيه شبيه همان چيزى است كه در سوره نساء آيه 18 آمده كه مىفرمايد : « كسانى كه اعمال بد انجام مىدهند و به هنگامى كه مرگشان فرا مىرسد توبه مىكنند توبه آنها پذيرفته نيست » .
تفسير سومى براى آيه ذكر شده كه منظور از آن توبه از گناهان معمولى در حال كفر است . مثلا كسى در كفر خود اصرار داشته باشد ولى از گناهانى مانند ظلم و غيبت و فحشاء توبه كند توبه او بىفايده است چرا كه شستن آلودگىهاى سطحى از جان و دل با وجود آلودگىهاى شديد و عميق مؤثر نخواهد بود .
لازم به يادآورى است كه تفسيرهاى سه گانه فوق منافاتى با هم ندارد و ممكن است آيه ناظر به تمام اين توبههاى بيهوده باشد هر چند تفسير اول با آيات گذشته و شان نزول اين آيات سازگارتر است .
در آيه بعد به دنبال اشاره اى كه در آيه گذشته به توبههاى بيهوده شد سخن از كفاره بيهوده مىگويد : مىفرمايد : « كسانى كه كافر شدند و در حال كفر از دنيا رفتند اگر تمام روى زمين پر از طلا باشد و آن را به عنوان « فديه » ( و كفاره اعمال زشت خويش ) بپردازند هرگز از آنها پذيرفته نخواهد شد » ( * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الأَرْضِ ذَهَباً وَلَوِ افْتَدى بِه ) * ) .
روشن است كفر تمام اعمال نيك انسان را بر باد مىدهد و اگر تمام روى زمين پر از طلا باشد و در راه خدا انفاق كنند پذيرفته نخواهد شد و صد البته اگر چنين چيزى در قيامت در اختيار آنها باشد و بدهند پذيرفته نيست .
بديهى است منظور از اين تعبير ( تمام روى زمين پر از طلا باشد و انفاق كنند ) اين است كه انفاق آنها هر قدر زياد هم باشد با وجود آلودگى روح و جان و دشمنى با حق بى فايده است و گرنه معلوم است كه اگر مجموع زمين پر از طلا گردد در آن
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 654
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٥٤