قدر سه درجه محصور دانستهاند ؛ يعنى همين مقدار قرص خورشيد جلو مىآيد و به عقب مىرود و ميدان « كرّ وفرّ » آن بيش از اين قدر نخواهد بود ، مانند حركت ارتعاشى زمين و آن روزى كه برخى پنداشته بودند كه دايرهء استوا همآغوش دايرة البروج خواهد شد و بدان تفسير مىنمودند « روز رستاخيز » را ، هرگز نخواهد آمد !
4 . حركت در نطقهء اوج و حضيض كرهء زمين است بر وفق محيط دايرةالبروج كه دورهء كاملهاش 20931 سال است و سبب حدوث اين حركت ، همان تجاذب « زهره » و « مشترى » با زمين است و در نتيجهء اين حركت ، زمانهاى فصول چهارگانه تغيير مىنمايد ، چنان كه در سال 648 ه . ق . نقطهء حضيض در نقطهء انقلاب تابستانى واقع بود و روزهاى تابستان با روزهاى بهار مساوى بود . و نيز در نتيجهء اين حركت زمين سيصد هزار فرسنگ بيش از نقطهء اوج به خورشيد نزديك مىشود و به واسطهء اين نزديكى ، قوهء جاذبيت خورشيد در زمين ، پنج برابر مىشود و از جملهء آثار سرعت و شدت اين نيرو ، اين است كه سرعت سير زمين را در فلك خود براى هر روزى شصت و يك دقيقه مىرساند . در صورتى كه در نقطهء اوج هر روزى پنجاه و هفت دقيقه از فلك خود را طى مىكند و ديگر از آثار شدت نيروى مزبور اين است كه در اين موقع كليهء مواد سيّال ( از قبيل آب درياها ) كه در روى زمين پهن و منبسط است ، بالا مىآيد و از هر سو در نزديكترين نقاط زمين به آفتاب ، متراكم و جمع مىشود ، پس ما امروز مىبينيم همهء آبها به عرض چهل درجه در نواحى جنوبى متراكم و مجتمع است ؛ به طورى كه در آنجا بقعههايى يافت مىشود كه چون اقطار شمالى در صفحات وسيع مىدرخشد ! ولى در پنج هزار سال بعد از اين كه نقطهء حضيض به شمال منتقل مىشود ، امر معكوس خواهد بود ؛ يعنى همهء آب ها رو به نقطهء شمال گذارده و نزديكترين نقاط زمين را به خورشيد در آنجا يافته متراكم و مجتمع مىشوند . در آن روز است كه پردهء آبها از روى اقطار جنوبى بر طرف شده كنوز و معادن و رموز و محاسن و بدايع ودايع الهى كه در آن اقطار در زير آب مخفى بوده ،
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: خسرو شاهى
ص١٦٦