حكمت و دانش و عرفان ( 1 ) . عدالتخواهان دنيا مانند شبلى شميل در قرن ما از ديدگاه عدالت . دلاوران و سلحشوران و يا متفكرانى كه در طرز تفكر خود اهميت نهايى را به اين گروه از مردم دادهاند ، از ديدگاه دلاورى و سلحشورى ( 2 ) . سياست شناسان سياستهاى واقعى بشر از ديدگاه سياسى كه در فرمان مالك اشتر و ديگر دستورات امير المؤمنين آمده است . فقهاء و حقوقدانان و قضاة از ديدگاه فقه و حقوق و علوم قضايى . اخلاقيون از ديدگاه اخلاق . و فصحاء و بلغاى تاريخ از ديدگاه فصاحت و بلاغت و غير ذلك .
ضرورت باز شناسى على بن ابي طالب عليه السلام در هر زمان
به نظر مىرسد تحقيق و بررسى مجدد و مشروح در بارهء امير المؤمنين عليه السلام در هر دوره اى يك امر ضرورى و لازم است . ضرورت و لزوم اين امر مستند به چند دليل است : دليل يكم - شناخته شدن مقام والاى انسانى ، تا روشن شود كه انسان مىتواند در نتيجهء معرفت و تكاپو در مسير گرديدن تكاملى به چه درجه اى از عظمت برسد كه از مالكيت به خويشتن شروع مىشود در جذبهء كمال الهى به حريت نهايى خود مىرسد .
دليل دوم - اثبات اين كه يكى از عنايات خداوندى بر بندگانش همين است كه در هر دوره و جامعه اى بيدارانى در ميان بخواب رفتگان ، و هشيارانى در ميان مستان و پاكانى در جمع آلودگان وجود دارند كه با احساس نوعى رسالت انسانى خود را وادار
هامش
( 1 ) ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه ج 1 ص 28 و 29 مىگويد : « من چه بگويم در بارهء مردى كه اهل همهء مذاهب غير اسلامى كه در جوامع اسلامى زندگى مىكنند و اطلاعى از شخصيت او دارند به او محبت مىورزند و حتى فلاسفه اى كه از ملت اسلامى نيستند او را تعظيم مىنمايند . . » ما در مقدمه اين كتاب ( ترجمه و تفسير نهج البلاغه ) نمونه اى از فضايل على عليه السلام را بدون اين كه قصد جمعآورى همهء آنها را داشته باشيم ، متذكر شديم . و اگر بخواهيم اختصاصات و عظمتهاى او را بيان كنيم به كتابى مستقل مطابق حجم همين كتاب ، بلكه به مجلداتى بيش از اين نيازمند مىباشيم .
( 2 ) ابن ابى الحديد در همين مأخذ مىگويد : « سلاطين و سلحشوران بزرگ نام على را به علامت پيروزى به شمشيرهاى خود نقش مىكردند » .