63 ، 65 - و كلّ شيء من الدّنيا سماعه أعظم من عيانه . و كلّ شيء من الآخرة عيانه أعظم من سماعه ، فليكفكم من العيان السّماع ، و من الغيب الخبر ( و هر چيزى از دنيا شنيدنش با عظمتتر از ديدن آن است ، و هر چيزى از آخرت ديدنش با عظمتتر از شنيدن آن است . پس كفايت كنيد با شنيدن امور دنيوى از ديدن عينى آنها ، و بسنده كنيد به اطلاع يافتن از امور غيبى ، به خبرى . )
شنيدن امتيازات دنيا بهتر و با عظمتتر از ديدن آنها است و ديدن امتيازات آخرت بهتر و با عظمتتر از شنيدن آنها است .
درك اين اصلى كه امير المؤمنين عليه السلام بيان فرموده است ، يك شرط دارد و آن اينست كه انسان همان گونه كه در هنگام شنيدن امتيازات دنيا از آگاهىهاى لازم بهره مند بوده و داراى خواستههاى بسيار بزرگ و بيحد بوده است ، در موقع ديدن عينى آنها نيز داراى همان آگاهىها و خواستهها بوده باشد . و اگر در موقع ديدن و برخوردارى عينى محدويتهائى بوجود بيايد كه آگاهيها و خواستههاى او را محدود نمايد ، ممكن است حتى به كمتر از آنچه كه در عرصهء عينيت آن امتيازات نائل شده است قناعت بورزد .
اين اصل همان گونه كه مىبينيم از دو قسمت تشكيل يافته است قسمت اول - اصل چنين است كه توانائى مغز و روان آدمى در فعاليتهاى آرزو و اميد و تجسيمات و تمنيات بقدرى وسيع است كه عينيت جهان هستى در برابر آن ناچيز مىنمايد ، وقتى كه مىشنويد كمال جوئى آدمى نهايتى ندارد ، قدرت خواهى و لذت طلبى وى پايانى نمىشناسد ، شما يك جملهء مبالغه انگيز نمىشنويد بلكه حقيقت است .
اين كمال جوئى و قدرت خواهى و لذت طلبى بىپايان ، همواره خود را در عرصهء تخيلات و توهمات بنمايش در مىآورند و انسان را قانع مىسازند كه آرى ، وقتى كه من به آن آرمان برسم ( مثلا فلان مقام را در اختيار خود بگيرم ) بر همهء آنچه كه بعنوان امتياز آگاهم و همچنين بر همهء خواستههاى خود حد اقل در موضوع مزبور خواهم رسيد . او شب و روز خود را با اين تجسيم تخيلى و توهمى مىگذراند و در راه بدست آوردن مقدمات