تفسير عمومى خطبهء صد و هشتم
2 ، 3 - الحمد للَّه المتجلَّى لخلقه بخلقه ، و الظَّاهر لقلوبهم بحجّته . ( سپاس مر خدا راست كه بوسيلهء مخلوقاتش به خلائق تجلَّى نموده و با برهان روشنش بدلهاى آنان آشكار گشته است . )
جهان هستى تجلَّىگاه خداوندى و دلهاى انسانها پذيرندهء برهان او
حاكميّت نظم در جهان هستى كه منشأ انتزاع قوانين بسيار متنوّع و در عين حال هماهنگ است ، از يك طرف ، و عظمت و شكوه غير قابل توصيفى كه در اين جهان مشاهده مىشود از طرف ديگر و عظمتى كه فوق همهء نظم و شكوه هستى در وجود آدمى است ، مىتوانند عالم مخلوقات را بعنوان تجلَّىگاه خالق فيّاض متعال قابل پذيرش بسازند . امّا پديدهء نظم كه يكى از اساسىترين عوامل تجلَّى حقّ جلّ و علا در جهان هستى است ، اگر كسى آن توهّم احمقانه را به خود راه بدهد كه آن را انكار يا مورد ترديد تلقّى كند ، آگاهانه يا ناآگاهانه همهء علوم را پوچ و بىاساس قلمداد مىكند ، زيرا اگر نظمى وجود نداشته باشد ، قانونى وجود ندارد ، بنا بر اين ، شما مىتوانيد يك دانه گندم