خداوندى مىسپارد و مىگويد : انشاء اللَّه . آدمى در موقع توكَّل حقيقى تكيه بر خداوند قادر مطلق مىنمايد كه هر لحظه با امكان ايجاد تغيير در وضع مغزى و روانى انسانى و نمودار ساختن حوادث محاسبه نشده مىتواند موقعيّت و موضع گيرى انسان را در زندگى دگرگون نمايد . اين كه برخى از روانشناسان مىگويند : « اگر بخواهيم وضع روانى و مغزى انسان را بطور دقيق در نظر بگيريم ، خواهيم ديد كه ما نمىتوانيم حتّى يك دقيقهء بعد وضع مغزى و روانى خود را قاطعانه معيّن و مشخّص نمائيم ، زيرا جريان واحدها از ناخودآگاه به صفحهء خودآگاه ذهن ، به هيچ وجه قابل پيش بينى نيست كه بفهميم يك دقيقه بعد از اين ، چه خواهد شد . » مطلبى كاملا صحيح و متين است و مطابق مشهودات عينى ما است .
دو - حال بايد ببينيم خداوند متعال كه توكَّل كنندگان را دوست مىدارد .
شرايط توكَّل يا مقدّمات آن را چگونه بيان مىفرمايد : 1 - * ( فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ الله لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا ) * ( 1 ) ( و در امر با آنان مشورت كن و هنگامى كه تصميم گرفتى ، به خداوند توكَّل كن قطعا خداوند توكَّل كنندگان را دوست مىدارد ) اگر در اين آيهء شريفه دقّت كنيم ، معناى توكَّل حقيقى را خوب مىفهميم خداوند به پيامبر گراميش نخست دستور به مشورت مىدهد ، و ما مىدانيم كه فلسفه و هدف از مشورت چيست روشن يا روشنتر ديدن واقعيّات بوسيلهء برخوردارى از فعّاليّتهاى صحيح مغزى و نيّتهاى پاك انسانهاى آگاه و خردمند . بنا بر اين ، معناى آيهء مباركه چنين است كه اى پيامبر و اى مردم ،
هامش
( 1 ) . آل عمران آيهء 159 .