اين مطلب را درك كنيم كه امير المؤمنين با در دست داشتن قدرت در ميدان سياست مرتكب دروغ و ابراز خلاف واقع نشده است ، آن موقع مىفهميم كه عرفان علىّ بن ابي طالب يعنى چه 2 - حركت در راه حقّ و حقيقت . امير المؤمنين ( ع ) مىفرمايد : فو اللَّه الَّذى لا إله إلَّا هو إنّى لعلى جادّة الحقّ ( 1 ) ( سوگند به خدائى كه جز او خدائى نيست در جادّهء حقّ قدم برمىدارم ) . حركت و تكاپو در راه حقّ و حقيقت دومين مختصّ عرفان مثبت است . حركت آزادانه در راه حقّ ، جدّىترين و با ارزشترين حركتى است كه يك انسان انجام مىدهد . معناى حركت آزادانه در راه حقّ يك معناى با عظمتى است كه بالاتر از معامله گرى معمولى مردم است كه اگر مىتوانستند به نفس كشيدن خود هم عوضى را بعنوان قيمت مطالبه مىكردند . اين يكى از اوصاف خود حقّ است كه هيچ يك از فعّاليّتهاى او براى هيچ گونه لذّت و سود و پاداش نيست ، بلكه با يك قالب ادبى :
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 288
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٨٨
گل خندان كه نخندد چه كند
علم ار مشك نبندد چه كند
ماه تابان بجز از خوبى و ناز
چه نمايد چه پسندد چه كند
آفتاب ار ندهد تابش و نور
پس بدين نادره گنبد چه كند
مادامى كه يك انسان فروغى از حقّ نگيرد و حقّ براى او تجلَّى نكند ، محال است كه همهء نوسانات و فراز و نشيبها و سنگلاخها و مسيرهاى هموار و خارستانها و گلستانهاى زندگى را بر حقّ و رو به حقّ طىّ و سپرى نمايد .
بگذاريد ياوه گويان محروم از عرفان و نابينايان از ديدن فروغ حقّ فلسفه ببافند و چاقو بدست مشغول تحليل و تجزيهء تاريخ باشند و اين اكتشاف بزرگ را به عالم بشريّت تقديم فرمايند كه علىّ بن ابي طالب ( ع ) سياستمدار نبود
هامش
( 1 ) . خطبهء 196 ، ج 2 .