و اجمالى پيرامون موقف پيامبر درباره همه اين امور بهعمل آوريم و روش وى را در امر زندگى مورد توجه قرار دهيم :
پيامبر بر شئون مردم و مسائل جامعه عنايت تام و كاملى داشت و اسلام چنانكه در روابط عمومى نظارت داشت به رفتار فردى نيز ، با قانونگذارى و برنامهريزى توجه مىنمود و درواقع اسلام چيزى جدا از جامعه و قوانين ضرورى آن نيست . اسلام در اهميتدادن به جامعه بهجايى رسيده كه هر خدمت اجتماعى را شكلى از عبادت شمرده است و بلكه خدمت به مردم ، در مفهوم عبادت صحيح و ايمان نيك و كامل بالاتر از اقامه شعائر دينى است . پيامبر مىفرمايد : « اصلاح ميان دو نفر ، بهتر از نماز و روزه است » .
داستان زير براى اثبات اين روش صريح و روشن در اسلام كافى است . از ابنعبدالله نقل شده كه گفت : « با پيامبر در سفرى بوديم و در ميان ما چند نفر روزه بودند ، اتفاقاً روز گرم و سوزانى در محلى پياده شديم و كسى بيشتر در سايه بود كه با خود پارچهء حفاظى داشت و بعضى هم با دست خود جلو حرارت خورشيد را مىگرفتند . روزهداران از كار بازمانده و افتادند و آنهايى كه روزه نگرفته بودند ، خيمهها را برپا كردند تا همه در سايه باشند و سپس چهارپايان را آب دادند و سيراب نمودند . در اينوقت رسول خدا فرمود : « امروز همهء اجر و پاداش را آنهايى بردند كه روزه نبودند » .
آيا در اين ماجرا ، دليل قاطعى بر اين وجود ندارد كه پيامبر اجازهء اقامهء فرائض دينى را بهحساب معاش نمىگذاشت و درنظر او موضوع افطار و روزه ، هرگاه مانع سازندگى و كوشش بوده و مزاحم خدمت اجتماعى گردد و موجب ازكارافتادن وسايل زندگى و اسباب بقا و منظمساختن سعى و كوشش به آن نحوى كه تعاون دستهجمعى خواستار آن است ، بشود ، بىاهميت خواهد شد ؟ روى همين اصل ، پيامبر افطار را در ماه روزه بهخاطر خدمت به مردم ، بر روزه در ماه روزه كه با عزلت و
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 220
مساهمون: جورج جرداق
ص٢٢٠