جنوب غربى ايران و كشورهاى امروزهء خليج فارس ، بجز عربستان سعودى ، را نيز داشت . تمام سرزمينهاى پهناور عربستان سعودى امروز ، بجز مكّه و مدينه و جدّه و رياض ، نيز جزو حكومت بصره بوده است . والى بصره حكومت بر دريا را نيز ، تا هند ، برعهده داشت . شهرهاى هند كه فتح مىشد جزو حكومت بصره درمىآمد . بصره را بندر هند مىناميدند ، زيرا ارتباط اين منطقه با هند از اين بندر بوده است .
شام داراى دو مركز حكومت بوده است : يكى دمشق و ديگرى حمص .
شام ، يعنى اردن ، لبنان ، فلسطين و سوريهء امروز . اينها همه در قلمرو آن دو حكومت بوده است . اين منطقه را روم شرقى مىگفتند . در همهء اين سرزمينها ، پنج شهر لشكرگاه مسلمانان بوده است : كوفه ، بصره ، دمشق ، حمص ، اسكندريه . اين شهرها ، علاوه بر اينكه مركز حكومتى بودند ، مركز لشكرگاه اسلامى هم بودند .
شايان توجّه است كه در تمامى لشكركشىها و جنگهايى كه در زمان ابو بكر و عمر و عثمان انجام شد ، ائمّهء ما شركت نكردند ؛ نه حضرت امير ( ع ) ، نه امام حسن ( ع ) و نه امام حسين ( ع ) ، هيچكدام شركت نكردند .
ائمّهء بعدى نيز ، يعنى حضرت سجّاد ( ع ) تا امام حسن عسكرى ( ع ) ، بر همان سنّت و سيرهء سلف صالح و آباء طاهرين خود رفتار كردند .
سقيفه ( بررسى نحوه شكل گيرى حكومت پس از رحلت پيامبر ) ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: السيد مرتضى العسكري
ص١٥٤