[ 8 ] وضع سرزمينهاى اسلامى و عملكرد ائمّه ( ع )
سرزمينهاى اسلامى داراى چند مركز اصلى بود كه والى آنها را خليفه تعيين مىكرد . اسكندريه از آن جمله بود كه تمام بلاد آفريقا ( كه اسلام آورده بودند ) زير حكومتش بوده است . والى اسكندريه براى تمام آفريقا قاضى تعيين مىكرد ؛ بر شهرها والى مىگماشت ؛ خراج شهرها به او مىرسيد ؛ لشكر مىكشيد به شهرهايى كه فتح نشده بود و فتح مىكرد ؛ و . . .
يكى ديگر از اين مراكز ، كوفه بود . وقتى گفته مىشود كه وليد والى كوفه بود ، بدين معنا نيست كه تنها والى شهر كوفه بوده است ؛ والى كوفه ، مركز حكومتش شهر كوفه بود ، ولى عراق تا مدائن آن روز ، بغداد تا موصل و كرمانشاه و رى و خراسان تا بعضى شهرهاى آسياى مركزى - كه بلاد شرقى اسلامىاش مىناميدند - همه تحت حكومت والى كوفه بود . وليد براى آن شهرها ، والى تعيين مىكرد ، امام جمعه تعيين مىكرد ، لشكر مىفرستاد براى شهرهاى مرزى اسلامى .
والى بصره نيز مركز حكومتش بصره بود ، ولى حكومت شهرهاى